۞ امام صادق (ع) می فرمایند:
علم و دانش به يادگيرى نيست، بلكه نورى است که خداوند آن را در دل كسى كه مى‏ خواهد او را هدايت كند قرار می دهد.

موقعیت شما : صفحه اصلی » سخنرانی » سلسله مباحث منبری
  • ۰۴ مهر ۱۳۹۹ - ۱۷:۳۱
  • 516 بازدید
Update Required To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

🔷 متن جلسه اول:

بسم الله الرحمن الرحیم

📍خدای متعال ، دعا را کجای نظام خلقت و زندگی انسان قرار داده است؟ دلیل آنکه خدای متعال دعا را در بین ما گذاشته چیست؟دعا برای چه وقتی است؟ فقط هنگام گرفتاری و مشکلات؟

دعا برای ما معمولا کاری خارج از متن زندگی است. مفاتیح غالبا برای کسانی است که خیلی سرشان شلوغ نیست. ما باید نگاهمان را نسبت به دعا عوض کنیم.

دعا کاری بیرون بقیه کارها و یا حتی در کنار بقیه کارها نیست ، بلکه دعا کاری درون و در متن بقیه کارهاست.

ما در هر کاری که انجام می دهیم نیاز به دعا داریم ، در حین نفس کشیدن ، زندگی کردن ، برخورداری از نعمت سلامت و … همه ی این ها نیاز به دعا دارد.

درواقع انسان به تعداد نیاز هایش به دعا نیاز دارد ، زیرا ما یک موجود کاملا و همیشه محتاج به خدا هستیم.

اما معمولا مردم اینگونه اند که می گویند ما وقتی هیچ درد و مشکل و گرفتاری خاصی نداریم پس چرا باید دعا کنیم؟! اما این غلط است ، روایت داریم :

 الإمام الکاظم علیه السلام: کانَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام یَقولُ: الدُّعاءُ بَعدَ ما یَنزِلُ البَلاءُ لا یُنتَفَعُ بِهِ.

 امام کاظم علیه السلام: امام زین العابدین علیه السلام مى فرمود: «دعا کردن پس از فرود آمدن بلا، سودى نمى بخشد».

( عدّه الداعی ، ص ۱۶۹)

کسانی که فقط در مشکلات دعا می کنند دعایشان برآورده نخواهد شد. همچنین روایت است که دعا برای زمان راحتی و آسایش است و نه فقط در هنگام مشکلات.

 عنه صلى الله علیه و آله: ثَلاثٌ یُدرِکُ بِهِنَّ العَبدُ رَغائِبَ الدُّنیا وَ الآخِرَهِ: الصَّبرُ عَلَى البَلایا، وَ الرِّضاءُ بِالقَضاءِ، وَ الدُّعاءُ فِی الرَّخاءِ.

 پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: سه چیز است که بنده، به واسطه آنها به خواست هاى دنیا و آخرت مى رسد: شکیبایى در گرفتارى ها، خرسندى به قضاى الهى، و دعا کردن در هنگام برخوردارى.

( کنز العمّال: ج ۱۵ ص ۸۰۸)

 اگر تنها در هنگام مشکلات به یاد دعا کردن بیفتیم صدایمان برای ملائکه نا آشنا بوده و می گویند : الان چه وقت دعاست؟! تا به حال کجا بودی؟!

 عنه علیه السلام: إذا دَعَا العَبدُ فِی البَلاءِ و لَم یَدعُ فِی الرَّخاءِ حَجَبَتِ المَلائِکَهُ صَوتَهُ، و قالوا: هذا صَوتٌ غَریبٌ، أینَ کُنتَ قَبلَ الیَومِ؟!

 امام صادق علیه السلام: هرگاه بنده در گرفتارى دعا کند و در خوشى و آسایش دعا نکند، فرشتگان، مانع [رسیدن] صداى او [به درگاه خداوند] مى شوند و مى گویند: «این، صدایى ناآشناست. تا کنون کجا بودى؟!».

( فلاح السائل: ص ۱۰۸)

آدمی که سالم است چرا باید دعا کند؟

دعا وقت خاصی ندارد ، درست است که یک سری دعاها برای اوقات خاص سفارش شده اما خالص دعا وقت خاصی ندارد ، این یعنی خدایا من در همه حال می دانم که چقدر محتاجم.. به همین دلیل هم برای تمام اوقات دعا داریم ، دعا قبل از مطالعه ، دعا در هنگام ورود به سرویس بهداشتی ، دعا هنگام قضای حاجت ، دعا هنگام وضو و..

دعا خواندنی و گفتنی نیست ، دعا فهمیدنی است ، باید در همه حال حواسمان جمع باشد که محتاجیم ، نه به آن صورت که تمام کارها را کنار بگذاریم و صبح تا شب دعا بخوانیم ، بلکه باید متوجه این موضوع باشیم که در همه حال محتاج خداییم.

ما به تعداد نیازهایمان دعا داریم، نه اینکه یک ورق بگیریم دستمان و بخوانیم ، مثلا هنگام پنچر شدن ماشین چه دعایی بخوانیم؟! چنین چیزی نداریم ، بلکه منظور این است که دعا می گوید تو الان نیاز داری چیزهایی را با خودت مرور کنی ، نیاز داری به نعمت های خدا توجه کنی.

اوایل ایام درس خواندن مرحوم علامه طباطبایی ره، ایشان در فهم دروس دچار مشکل بودند، روزی بعد از برخورد تندی که استادشان با ایشان داشت ، علامه به بیابان های اطراف تبریز رفته صورت روی خاک میگذارند و ازخدا می خواهند که خدایا یا به من فهم عطا کن یا مرگ ،  ایشان می فرماید از آن لحظه دیگر مجهولی برایم وجود نداشت. دعا باید واقعی باشد ، باید بدانی و بفهمی که محتاجی .

هانری کربن فیلسوف آلمانی که خود صاحبان مکتب کربنیسم است هر سال برای ملاقات با ایشان به ایران آمده و به همین واسطه شیفته تشیع شده و در کشورش کرسی های شیعه شناسی برقرار کرد.

جناب بوعلی سینا وقتی در مباحث سنگین علمی به مشکل برمی خورد به مسجد رفته و دو رکعت نماز می خواند ، به تعبیر حضرت آیت الله جوادی آملی ، “بوعلی شاگرد قرآن بود”.

📍 روزی برای دعای باران نزد رسول الله آمدند و از ایشان خواستند تا دعا کنند باران بیاید و ایشان هم دعا کرد و باران آمد. باران بسیار زیاد بود و مردم ترسیدند تبدیل به سیل شود. به پیامبر گفتند و حضرت دعا کردند باران به اطراف ببارد و نه داخل شهر.ابرها کنار رفتند. مردم گفتند: ای رسول خدا! ابتدا دعا کردید ولی باران نبارید ولی بار دوم که دعا کردید باران آمد. حضرت فرمودند: بار اول شما گفتید و من بدون توجه  کافی دعا کردم اما بار دوم با توجه و تضرع دعا کردم و اجابت شد. (نیت کردم که واقعا باران ببارد.)

عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا اسْتَسْقَى رَسُولُ اللَّهِ ص وَ سُقِیَ النَّاسُ حَتَّى قَالُوا إِنَّهُ الْغَرَقُ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِیَدِهِ وَ رَدَّهَا اللَّهُمَّ حَوَالَیْنَا وَ لَا عَلَیْنَا قَالَ فَتَفَرَّقَ السَّحَابُ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَسْقَیْتَ لَنَا فَلَمْ نُسْقَ ثُمَّ اسْتَسْقَیْتَ لَنَا فَسُقِینَا قَالَ إِنِّی دَعَوْتُ وَ لَیْسَ لِی فِی ذَلِکَ نِیَّهٌ ثُمَّ دَعَوْتُ وَ لِیَ فِی ذَلِکَ نِیَّهٌ.

(الکافی (ط – الإسلامیه)، ج۲، ص: ۴۷۴)

مهم درک و توجه  به حس فقر و احتیاج و نیاز است ، گاهی انسان به ظاهر ذکری هم نمی گوید اما چون به فقر و نیاز خود نسبت به خدا توجه تام داشته نیازش برطرف می شود ؛ روزی فرزند  آیت الله بهاءالدینی در بستر بیماری و احتضار بوده، ایشان بالای سر فرزند نشسته و با حالت خاصی فرموده بودند که “چقدر انسان ضعیف است” بعد از این ، بچه حالش کاملا خوب شد! بدون هیچ ورد و دعای خاصی! سرّش این است که ایشان با حالت انقطاع از غیر خدا به خدا متوسل شد ، اسم اعظم یعنی همین انقطاع.

این بدان معنا نیست که دعاهای موجود بی تاثیر است. برعکس دعاهایی مثل دعای یستشیر و دعای عشرات را حتی اگر دشمنان خدا هم بخوانند تاثیر میگیرند، به همین دلیل اهل بیت فرموده اند این دعا را از دشمنان ما مخفی کنید تا علیه شما به کار نبرند! ولی باید توجه داشته باشیم که اصل ماجرا آن حس نیاز و فقر است است که همان اسم اعظم است.

دعا همان انقطاعی است که در مناجات شعبانیه از خدا میخواهیم: «..إِلَهِی هَبْ لِی کَمَالَ الِانْقِطَاعِ إِلَیْکَ وَ أَنِرْ أَبْصَارَ قُلُوبِنَا بِضِیَاءِ نَظَرِهَا إِلَیْکَ حَتَّى تَخِرَقَ أَبْصَارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إِلَى مَعْدِنِ الْعَظَمَهِ وَ تَصِیرَ أَرْوَاحُنَا مُعَلَّقَهً بِعِزِّ قُدْسِکَ إِلَهِی..»  (مفاتیح الجنان)

اصل بریدن از غیر خداست گاهی نیاز به گفتن جمله ای هم نیست ، برای همین در روایات نسبت به آه مظلوم بیم داده شده ، زیرا چنین کسی دعایش مستجاب است حتی نیاز به دعا کردن هم ندارد اگر چیزی در دلش بگذرد هم اجابت خواهد شد چون یاوری جز خدا ندارد.

امام حسین ع در روز عاشورا به امام سجاد سفارش می کنند:

بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ ظُلْمَ مَنْ لَا یَجِدُ عَلَیْکَ نَاصِراً إِلَّا اللَّه ؛

پسرم از ظلم به کسی که جز خدا یاوری ندارد بپرهیز.

(بحار الأنوار؛ ج۷۵ ؛ ص۱۱۸)

امام سجاد نیز همین وصیت را به پسرشان می کنند.

باید به این باور برسیم که در این عالم تنها به یک وجود محتاجیم و آن هم خداست. این دعاها و مناجات ها باید ما را به این حالت انقطاع و بریدن از غیر خدا برساند.

هر لحظه که انسان نیازش را با تمام وجودش احساس و باور کرد آن لحظه ، لحظه انقطاع و دعا و اجابت است. خدای متعال در این زندگی می خواهد همین را به ما نشان دهد. حتی در عادی ترین امور زندگی می توان شاهد این نیاز بود. قرآن کریم درباره خواب می فرماید :

وَ هُوَ الَّذِی یَتَوَفَّاکُمْ بِاللَّیْل ؛  او کسی است که شما را هنگام شب ، میمیراند

(انعام/۶۰) به همین دلیل است که در روایات خواب برادر مرگ دانسته شده : «..فَإِنَّ النَّوْمَ أَخُ الْمَوْت..» (بحار الأنوار؛ ج۷۳ ؛ ص۱۸۹)

برای همین پیامبر ص وقتی از خواب برمی خواستند سجده شکر به جا می آوردند :

مَا اسْتَیْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ نَوْمٍ قَطُّ إِلَّا خَرَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَاجِداً.

امام باقر می فرماید پیامبر از خواب برنمیخواستند مگر آنکه برای خدا به سجده می افتادند.

(بحار الأنوار ؛ ج۱۶ ؛ ص۲۵۳)

این نشان میدهد که ما حتی در عادی ترین امور زندگی خود نیز محتاج خدا هستیم.

در یکی از دعاهای بعد از بیدار شدن از خواب آمده است:

«…الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَحْیَانِی بَعْدَ أَنْ أَمَاتَنِی وَ إِلَیْهِ النُّشُورُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی رَدَّ عَلَیَّ رُوحِی لِأَحْمَدَهُ وَ أَعْبُدَه..» ؛

سپاس خدائى را که مرا زنده میکند پس از آنکه میمیراند، و بازگشتم به سوى اوست، سپاس خدائى را که روحم را به من بازگردانید تا او را شکر کنم و بندگى نمایم.

(مکارم الأخلاق ؛ ترجمه میرباقری؛ ص۲۹۳ )

📍 این ادعیه نه برای آن است که فقط چند کلمه را حفظ کرده و طوطی وار بخوانیم بلکه توجه به نیاز دائمی به خدای متعال منظور است.

اگر با این دید بخوابیم و بلند شویم چقدر از حیات دوباره خوشحال خواهیم بود؟ درست مانند کسی که در کما بوده و هوشیاری خودش را به دست می آورد. ولی ما آنقدر برایمان عادی شده که اصلا اینگونه به این امور توجه نداریم. درصورتی که این امر خودش یک معجزه است.  چون این حس را نداریم دعایمان نمی آید. اما اگر اینطور شد چقدر میتوانیم با خدا صفا کنیم؟ همانگونه که در آیات پایانی سوره مبارکه آل عمران میخوانیم:

إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ (۱۹۰) الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّار (۱۹۱) ؛

مسلماً در آفرینش آسمانها و زمین، و آمد و رفت شب و روز، نشانه هاى (روشنى) براى خردمندان است. همانها که خدا را در حال ایستاده و نشسته، و آن گاه که بر پهلو خوابیده اند، یاد مى کنند و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین مى اندیشند (و مى گویند:) بار الها! اینها را بیهوده نیافریده اى! منزهى تو! ما را از عذاب آتش، نگاه دار!

کسانی که این حس نیاز را مدام در خود می بینند ، چنین زبان مناجاتی با پروردگار خویش دارند.

نیاز ما به خدا نسبت به نیاز آن کسی که الان در حال سقوط هواپیماست یکی است. اینقدر به خدا محتاجیم، حتی بیشتر از نیازمان به اکسیژن و آب :

یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِید ؛ اى مردم شما (همگى) نیازمند به خدائید تنها خداوند است که بى نیاز و شایسته هر گونه حمد و ستایش است. (فاطر/۱۵)

 او از نفس هایمان به ما نزدیک تر است : نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِید ؛ ما از رگ گردن به او نزدیکتریم! (ق/۱۶)

باید دنبال بهانه باشیم که با خدا حرف بزنیم. امام سجاد ع نمونه ی کامل انسانی است که دائم خودش را محتاج دانشته و در هر موقعیتی با خدا حرف میزند، در هنگام بارش باران ، رعد و برق ، گرسنگی ، تولد ، مرگ ، بیماری و …

خدای متعال در آیه ی آخر سوره مبارکه فرقان می فرماید:

قُلْ ما یَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاؤُکُم ؛

(ای پیامبر) بگو: «اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم هیچ اعتنایى به شما نمى کند.

علامه طباطبایی ذیل این آیه در تفسیر المیزان می فرماید: “اگر کسی اهل دعا نبود ، بود و نبودش برای خدای متعال یکسان است” (المیزان،ج۱۵، ص۲۴۶) یعنی علائم حیاتی در او دیده نمی شود و متوجه فقر و نیازش به خدای متعال نیست پس لزوم دعا کردن را درک نمی کند.

دعا نکردن ، نوعی از استکبار است که خدای متعال در آیه ی ۶۰ سوره ی مبارکه غافر نسبت به آن انذار می دهد :

وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ ؛

پروردگار شما گفته است: «مرا بخوانید تا (دعاى) شما را بپذیرم! کسانى که از عبادت من تکبّر مى ورزند به زودى با ذلّت وارد دوزخ مى شوند!»

امام باقر ع می فرمایند منظور از آیه کسانی است که نسبت به دعا کردن استکبار می ورزند.

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ- إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ قَالَ هُوَ الدُّعَاءُ وَ أَفْضَلُ الْعِبَادَهِ الدُّعَاءُ ؛

امام باقر ع در تفسیر آیه فوق فرمودند منظور از آن، دعا است که برترین عبادات است. (کافی ؛ ج۲ ؛ ص۴۶۶ )

فکر می کنیم که خودمان از پس خودمان برمی آییم ، خودمان خرج خانواده را در می آوریم ، خودمان مطالعه و علم آموزی می کنیم و … اما همه این ها با یک سرما خوردگی و یا یک سردرد ساده از دست ما خارج خواهد شد. آنجاست که یاد دعا کردن و تضرع به درگاه پروردگار می افتیم:

ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَهً إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِین ؛

پروردگار خود را (آشکارا) از روى تضرّع، و در پنهانى، بخوانید! (و از تجاوز، دست بردارید که) او متجاوزان را دوست نمى دارد! (اعراف/۵۵)

اگر یک روز دعا نکردیم و در خانه خدا نرفتیم آن روز سرکشی کرده ایم!

📍 باید متوجه فقر محض و نیاز خود باشیم ، خدای متعال در توصیف نیاز آدمی در آیه ۷۳ سوره مبارکه حج می فرماید حتی اگر مگسی چیزی از شما بگیرد توانایی پس گرفتن آن را ندارید.. : وَ إِنْ یَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَیْئاً لا یَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوب ؛ و هر گاه مگس چیزى از آنها برباید، نمى توانند آن را باز پس گیرند! هم این طلب کنندگان ناتوانند، و هم آن مطلوبان.

منصور دوانیقی از امام صادق ع پرسید خدا برای چه مگس را آفریده ، امام ع فرمودند برای آنکه جباران را خوار کند و ضعف و فقرشان را نشانشان دهد.

 قَالَ الْمَنْصُورُ یَوْماً لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَدْ وَقَعَ عَلَى الْمَنْصُورِ ذُبَابٌ فَذَبَّهُ عَنْهُ ثُمَّ وَقَعَ عَلَیْهِ فَذَبَّهُ عَنْهُ ثُمَّ وَقَعَ عَلَیْهِ فَذَبَّهُ عَنْهُ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لِأَیِّ شَیْءٍ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَى الذُّبَابَ قَالَ لِیُذِلَّ بِهِ الْجَبَّارِینَ.

(علل الشرائع، ج۲، ص: ۴۹۶)

ما نیازمان مثل نوزاد تازه متولد شده ایست که توانایی دور کردن هیچ ضرر و یا جلب هیچ گونه منفعتی را نسبت به خود ندارد و حتی نمیتواند مگسی را از خود دور کند.

إِلَهِی أَصْبَحْتُ وَ أَمْسَیْتُ عَبْداً دَاخِراً لَکَ، لَا أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لَا ضَرّاً إِلَّا بِک ؛ خداوندا، شب را به روز مى آورم و روز را به شب مى رسانم، در حالى که بنده ذلیل تو هستم. مالک سود و زیان خود نیستم مگر به نیروى تو.(صحیفه سجادیه، ترجمه آیتی،دعای ۲۱ )

همچنین در آیه ۴۹ سوره مبارکه یونس می خوانیم: قُلْ لا أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَ لا نَفْعاً إِلاَّ ما شاءَ اللَّه ؛ بگو: «براى خود زیان و سودى در اختیار ندارم، مگر آنچه را که خدا بخواهد.»

حواسمان باشد که دستمان خالی است ، این حال ، حال “دَعّا” است، یعنی دائم در حال دعا.

شخصی مثل سلمان در تمام عمر شریفش متوجه این حال فقر و نیاز خود به خدای متعال بود و به درجات بسیار بالایی از بندگی دست یافت تا آنجایی که او را «باب الله» نامیدند:

«ٍّ إِنَّ سَلْمَانَ بَابُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ مَنْ عَرَفَهُ کَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْکَرَهُ کَانَ کَافِراً وَ إِنَّ سَلْمَانَ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ.»

(بحار الأنوار (ط – بیروت)، ج۲۲، ص: ۳۷۴)

 در روایت آمده است که اگر ابوذر آنچه را که در قلب سلمان است بفمهد او را خواهد کشت!

در شان و مقام سلمان همین بس که پیامبر اسلام ص می فرمایند:  إِنَّ الْجَنَّهَ لَتَشْتَاقُ إِلَى ثَلَاثَهٍ عَلِیٍّ وَ عَمَّارٍ وَ سَلْمَانَ ؛ همانا بهشت مشتاق علی و عمار سلمان است. (بحار الانوار ؛ ج۳۳ ؛ ص۲۵)

هنگامی که سلمان در مدائن (نزدیک بغداد) از دنیا رفت ، امیرالمومنین خود برای تجهیز و تدفین او حاضر شدند و او را دفن کردند (رک: بحارالانوار ، ج۲۲ ، ص۳۸۰)

و روی قبر او نوشتند : وفدت علی الکریم بغیر زاد * من الحسنات والقلب السلیمی

وحمل زاد اقبح کل شیی * اذا کان الوفود علی الکریمی

بدون هیچ زاد و توشه ای از حسنات و قلب سلیم بر شخص کریمی وارد شدم ، و در پیشگاه کریم بردن زاد و توشه زشت ترین کار است.

دیدگاه خود را بنویسید: