جلسه چهارم
«از مدینه تا تمدن» با نگاهی تاریخی و اجتماعی، به شکلگیری تمدن اسلامی به دست پیامبر اکرم(ص) و سرنوشت آن پس از رحلت ایشان میپردازد. دگرگونی یثرب به مدینه، عبور از تعصب قبیلهای، خشونت، نابرابری اقتصادی و جهل به سوی اخوت، عدالت، کرامت انسانی و عقلانیت، تصویری از تحولات جامعه نبوی ترسیم میکند. در این چارچوب، ماجرای سقیفه و مواضع حضرت زهرا(س) از منظر نقش مردم در پاسداری از مسیر امامت و پیامدهای غفلت و انفعال اجتماعی بررسی میشود. مجموعه با پیوند این تجربه تاریخی به مسائل معاصر، نسبت میان مسئولیت مردم و تداوم تمدن اسلامی را واکاوی میکند.
بسم الله الرحمن الرحیم.
الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم المصطفی محمد و آله الطیبین الطاهرین و لعنت الله علی القوم الظالمین من الآن إلی قیام یوم الدین.
رب اشرح لی صدری و یسر لی أمری و احلل عقدة من لسانی یفقهوا قولی.
تحلیلی داشتیم از خطبه فدکیه حضرت زهرا سلام الله علیها. حضرت مقایسه میکنند اوضاع قبل از بعثت پیغمبر و بعد از بعثت پیغمبر؛ در واقع، شکلگیری این تمدن، تمدن مدینة الرسول، جامعه مدنی. نه آن جامعه مدنی که جان لاک میگوید، هگل میگوید، هابز میگوید. یک زمانی غربگراها دهه هفتاد و دهه هشتاد در این کشور میگفتند، میخواستند کشور را سوق دهند به سمت آن جامعه مدنی که بریم یک جزء کوچکی بشویم از این تمدن مکانیکی و ماشینی غرب، تمدن اومانیستی، تمدن لیبرال.
مطالب رهبر شهید را اگر پیگیری بکنید، در آن سالها، دولت هفتم و هشتم، دولت اصلاحات، که افراد برجستهای این مطالب را میگفتند، رهبر شهید هم خیلی قشنگ مدیریت میکرد که اگر اینها میگویند جامعه مدنی، برود این به سمت جامعه مدینة النبی. رهبر شهید آنجا میفرمودند که این جامعه مدنی که اینها میگویند، ما یک جامعه مدنی میشناسیم، آن هم جامعه مدینة النبی است، تمدن آنجاست. و میفرمود رکن مدینة النبی هم ولایت فقیه است. البته این مظلومیت ایشان بود که مجبور بود این مطالب را به این شکل بگوید.
مدینة النبی، تمدن پیغمبر، رکن اصلیاش رهبری پیغمبر، رهبری مرد الهی است، رهبری دین است. در حالی که این جامعه مدنی که غربیها میگویند، اگر نگوییم یکی از ارکانش دشمنی با دین و لگد کردن دین است، باید بگوییم که کاری به دین ندارد. حالا در مورد این، شبهای بعد انشاءالله توفیق بشود، فرصت بشود، نکات زیادی است. بنده هم یادداشت کردم، امیدوارم برسیم در موردش گفتگو بکنیم. حیفم میآید اکثر جلسات معمولاً مطالبی که در فیشها میآید و اینها، نصفه استفاده... به هر حال باز جای دیگری، بحث دیگری. آن بحثهای قبلی مفتوح میماند. انشاءالله این جلسات لااقل این بخش را بتوانم یک اشارهای بکنم در مورد تمدن پیغمبر و اساساً شکلگیری تمدن.
خطبه فدکیه حضرت زهرا سلام الله علیها چند تا نکته اصلی دارد که این را شبهای بعد تحلیلش را عرض خواهم کرد. فعلاً خود متن خطبه به دستمان بیاید. میفرماید شما قبل از پیغمبر داشتید که شب اول بحث کردیم هشت تا ویژگی: بلعیده میشدید، یک آبی بودید که قورتتان میدادند، یک لقمهای بودید که میبلعیدنتان، هیزمی بودید در دست هر کسی که شتابان میآمد ورتان میداشت میبرد. کاری نمیتوانستید بکنید. «موت الأقدام» بودید، لگدمال بودید، حریم و حرمت کسی برایتان قائل نبود، شخصیتی نداشتید، هویتی نداشتید، جایی به حساب نمیآمدید. هر چه هم که امکانات داشتید، بقیه کندند و بردند؛ از آن ور روم، از این ور فارس. و هی سوقتان دادند به سمت این بیابانها، روز به روز فقیرتر، بدبختتر، مفلوکتر.
آب برای خوردن نداشتید. آن قدر آواره این بیابانها بودید که برخی قدیمیها، مستشرقین قدیمی و کسانی که در مورد اسلام تحقیق کردند، به کار بردند. تعبیر عجیبی هم هست که چرا اینها آب خوردن نداشتند؟ خوب، چاه اگر میکردند که آب بود. این همه امیرالمومنین چاه کَند برای اینها، هنوز هم آثار آن چاههای امیرالمومنین در مدینه و جاهای دیگر هست. چرا چاه نمیکَندند؟ برخی تحلیل کردند گفتند که آن قدر اینها آواره بودند گمان نداشتند. اولاً اینکه آن قدر مرگ و میر زیاد بود، کشته میشدند، جنگ بود، ناامنی بود؛ و آن قدر آواره بودند، گمان نداشتند یک جایی زیاد بمانند. برای همین حال نداشتند، وقت نمیگذاشتند چاه بکنند. این بود که از آن آب گودالی که توش شتر ادرار کرده بود، به تعبیر حضرت زهرا سلام الله علیها، از آن برمیداشتند مینوشیدند. پوست دباغی نشده و برگ درخت برمیداشتند میخوردند.
شما یک همچین مردمی بودید، یک همچین جامعهای بودید. امروز سر بلند کردید، قدرت پیدا کردید، افتخار پیدا کردید، میدرخشید در عالم. این چه بود؟ از کجا بود؟ خدا شما را نجات داد به واسطه پدرم رسول الله. خدا به واسطه پدرم... خیلی توش تعابیر دقیقی است. خدا نجات داد. بله، خدا خدای همه است، خدای همیشه تاریخ است، خدای همه ملتهاست، ولی همه را نجات نمیدهد. چرا؟ چون استعداد و لیاقت نیست. «ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم». یک استعدادی میخواهد، یک قابلیتی میخواهد. خدا پیغمبر را به شما داد. البته شما هم فداکاری کردید. یک طیفی از شما که حالا البته در ادامه کلمات حضرت زهرا تفکیک میشوند، اینها یک خواصیاند که حضرت زهرا از اینها ناراضیاند، پته اینها را روی آب میریزند. یک خواص دیگری از اینها سابقه خیلی درخشانی دارند؛ بنیقیله، اوس و خزرج که حضرت زهرا هم سوابق درخشانشان را یادآوری میکنند و از اینها طلب کمک میکنند. یک عوامّی هم هستند که حضرت تعابیر تندی در مورد اینها به کار میبرد.
یک جا ازشان تعریف میکند، میفرماید خدا دین را به شما سپرده، قرار است که شما به نسلهای بعد تحویل بدهید، شما حملة وحی و دین خدایید، امین دین خدایید، «بلقاوه الی سائر الامم». امتهای بعدی از شما میگیرند. آدمهای نادانی هستید، هر صدایی از هر جا بلند میشود دنبالش راه میافتید. یعنی میتوانید این جور نقش درخشان داشته باشید، قدر خودتان را نمیدانید، ملعبه دست این جریانهای سیاسی میشوید. چهار تا آدم شیاد با چهار تا حرف مفت: «المسرة الی قیل الباطل المغویة عن فعل القبیح الخاصر». یک حرف مفت میاندازند، تحلیل ندارید، فکر نمیکنید؛ و این همه سوابق کثیف یک سری آدم جلوی چشمتان است، اعتنا نمیکنید که بعد همین میشود که این مردم را نفرین میکند حضرت زهرا سلام الله علیها و تعابیر تندی در مورد مردم که اینها اصلاً مسلمان نیستند و طبق تعابیر دیگری که هم حضرت زهرا به کار میبرند، هم امیرالمومنین، همه این امت قاتل فاطمه زهرا هستند. امشب در روضه انشاءالله به بخشی از این عبارات اشاره خواهم کرد.
این مردمی که میتوانند نقش این شکلی داشته باشند، میشوند قاتل حضرت زهرا. چند طیف میشوند: یک خواصاند، یک عواماند. یک خواصاند که در خواص دو دستهاند: خواصی که سوابق درخشان دارند؛ خواصیاند که سوابق تاریک دارند. یک عوامّی هم هستند که در برهههایی کارهای خوبی ازشان سر زده، ویژگیهای خوبی هم دارند، استعداد خوبی هم دارند، الان هم سر بزنگاهاند و الان وضعی که ازشان دیده میشود، خیلی امیدی به این حال و روزی که اینها دارند نمیرود که بتوانند کار درستی انجام بدهند.
یک امام، یک امت است. اینها تمدن را شکل میدهند. اینها اوضاع را عوض میکنند. اینها نظم جدید میآورند. تمدن جدید یعنی نظم جدید، یعنی ساختار عوض میشود. حالا شبهای بعد انشاءالله بیشتر در مورد این نظم جدید گفتوگو خواهیم کرد. یعنی ضابطه و قدرت و یعنی رابطه و قدرت و پول و شمشیر و اینها دیگر جاهلیت این شکلی بود: کی رفیق کیست؟ کی پول دارد؟ کی قلدر است؟ اینها کار میکرد.
تمدن فرعونی را شبهای بعد انشاءالله یک شب اگر فرصت بشود، بنا دارم با تمدن انبیا مقایسهاش را عرض بکنم که تمدن فرعونی غلبه با اونی است که زور دارد، پول دارد، امکانات دارد، به چنگ میآورد. «قد افلح الیوم من استعلی». هر کی بتواند غلبه کند، دیکته کند، برنده است. تمدن انبیا این نیست. «قد افلح من تزکی». هر کی آدم باشد، برنده است. حالا اگر احیاناً به این بحث نرسیدیم که بحث فوقالعادهای است، یک اشاره امشب بهش کرده باشم، انشاءالله که برسیم شبهای بعد.
سوره مبارکه عبس را ببینید: «عبس و تولی، أن جاءه الأعمى، و ما یدریک لعله یزکی». چرا این آدم محروم نابینا وقتی وارد شد در مجلس پیغمبر که روایات سنت اهل سنت میگوید پیغمبر بیاعتنایی کرد، روایات شیعه میگوید یک مردی از بنیامیه بود که پولدار بود، او بیاعتنایی کرد. این نابینا که وارد شد، این رویش را برگرداند. «عبس و تولی». قیافهاش را در هم کشید، رویش را برگرداند. «أن جاءه الأعمى». کی نابینا آمده؟ قاعدتاً فقیر است. فرهنگسازی تمدن را ببینید، از آن تمدن جاهلیت کار به کجا رسیده! این سوره عبس، قرآن غیر این سوره نداشت بس بود برای اینکه ما بفهمیم تمدن یعنی چه؟ بفهمیم فرهنگ یعنی چه؟ سبک زندگی یعنی چه؟ چقدر این سوره محشر است!
برگرداند. تو از کجا میدانی شاید این یک کسی است که تزکیه کرده؟ شاید آمده یک حرفی از پیغمبر یاد بگیرد تزکیه کند؟ احترام در این جامعه مال اونی است که تزکیه کرده، ولو نابیناست، ولو پول ندارد، فقیر است، محروم است. شاید این آدم حسابی باشد. آدم حسابی آن نیست که با شاسیبلند، ده نفر جلوی در سوارش میکنند، خم و راست میشوند، سهام فلان جا دارد. آدم حسابی اونی است که حرف پیغمبر را پذیرفته، باور کرده. چرا بهش این جوری بیاعتنایی کردی؟ چه ساختاری را پیغمبر تبدیل به چه ساختاری کرد؟ این را میگویند نظم جدید، تمدن. برای اینکه به پیغمبر نزدیک بشوی لازم نیست قلچماق باشی، پولدار باشی، حساب فلان داشته باشی، املاک در فلان جا داشته باشی.
البته برخی از مسئولین، برخی آدمها در امت پیغمبر، برخی کسانی که بعداً جای پیغمبر نشستند، این شکلی بودند. آن قدر شمش طلا داشتند بعضی از اینهایی که جای پیغمبر جا کردند خودشان را، مثل عبدالرحمن ابن عوف، موقع تقسیم ارث، شمشهای طلا اینها را تکه تکه میکردند، تقسیم میکردند. این جای پیغمبر نشسته، اینجا پیغمبر آمده، این بیتالمال پیغمبر را دست گرفته، اینها ربطی به پیغمبر ندارند. در جامعه پیغمبر، در جامعه مدنی، در مدینة النبی برای اینکه به پیغمبر نزدیک باشی، لازم نیست قدرت و ثروت و خدم و حشم داشته باشی. آدم باید باشی، پاک باید باشی، خالص باید باشی، باصفا باید باشی. سلمان باید باشی، ابوذر باید باشی، بلال باید باشی. ابوسفیان توبه هم که میکند، مسلمان هم که میشود، پیغمبر آدم حسابش نمیکند. مهر «انتم الطلقاء» بر پیشانی اینها میزند، اعدامیهای از زیر تیغ آزاد شده. تحقیرشان میکند. در جامعه آلمروان را تحقیر میکند در جامعه. اینها سرمایهدارهای عرب بودند.
بچسباند چفت خودش این بدبخت بیچارهها، این ندارها، اینهایی که موقع جبهه خط مقدم اول از همه راه میافتند. اینها نماز جمعهرو، اینهایی که در انتخابات بیشتر از همه مایه میگذارند، اینها برای پیغمبر از همه محبوبترند. این همان الگویی است که امام راحل و امام شهید ما گرفت. شینزو آبه پیام ترامپ آورده، ایشان میفرماید که من ترامپ را شایسته مبادله پیام نمیدانم. یادتان هست؟ آن نامه را شابه گذاشت زیر نشیمنگاهش که جای واقعی آن نامه هم همانجا بود. جواب نداد.
رهبر شهید نامه را برداشت، رفت. همین آقا، همین مرد، قم رفته بود، قصد ده روز کرده بود، میخواست برگردد. یک مادر شهیدی که زمین افتاده بود، از پا افتاده بود، نمیتوانست راه برود، نامه داده بود، درخواست کرده بود آقا به ایشان سر بزند. رهبر شهید چند ساعتی تمدید کرده بودند سفر و قمشان را. سال ۸۹ رفتند به این مادر شهید که با واکر به سختی راه میرفت. «میخواستم برگردم، به خاطر شما چند ساعت اضافه ماندم.» آقا، ترامپ نامه داده، آن را جواب بده. ترامپ سگ کی باشد؟ مادر شهید ارزش دارد. نظم عوض میشود. «یتزکی». آدمها جایگاهشان عوض میشود. این میشود مدینة النبی، این نظم جدیدی است که پیغمبر آورده، این تمدن جدیدی است که پیغمبر آورده.
این تمدن چگونه شکل میگیرد؟ ارکان این تمدن دو چیز است: یکی رهبری پیغمبر، هم تدبیر و فکر و سیاستش، خطرپذیری و زدنش به دل چالشهاست. این خیلی مهم است. ریسک کردن. آقا، یک تمدن، یک تحول، یک جامعه جدید شکل نمیگیرد مگر اینکه باید با آدمهایی که میخواهند تحول ایجاد کنند، انقلاب کنند، باید خطرپذیر باشند، باید ریسک کنند. نمیشود همان در، همان پاشنه قبلی بچرخد، تحولی نمیآید. باید عوض بشود. همه چیز را بخواهی عوض کنی، قلدرها، مفتخورها، آنهایی که نانشان در وضع قبلی بود، اینها تحمل نمیکنند.
آقا، مگر شوخی است؟ ۳۶۰ تا بت دارند. هر روزی بت خودش را دارد. اقتصاد اینها با بت میچرخد. حجاز جاذبه گردشگریاش به مکه است. جاذبه گردشگری مکه به کعبه است. جاذبه گردشگری کعبه به بتهاست برای دیدنش. نه آب دارد، نه علف دارد. مردم عقبافتاده اقتصادی و فرهنگی و وحشی. دخترشان را جدا میکشتند، پسرشان را جدا میکشتند که دیشب، پریشب یک اشاره بهش کردم. دختر را از ترس جنگ میکشتند، پسر را از ترس فقر میکشتند. دختر و پسر را پای بت کشتن. «صفهًا بغیر علم قتلوا اولادهم صفحًا بغیر علم اولادهم خشیة املاق». آیات قرآن است. مردم بچهکُش که به بچه خودشان رحم نمیکنند، چه جاذبهای دارد از جاهای دیگر مردم پاشند بیایند اینجا؟ به خاطر کعبه میآمدند، به خاطر بتها میآمدند. این وسط بت بود و کعبه بود، دورش هم عرقخوری و زنبازی.
حالا آمده همه ساختار را ریخته به هم. نه عرقخوریاش را اجازه میدهد، نه زنبازیاش را اجازه میدهد. بتها را در کعبه نگه داشته. همه چیز دارد به هم میخورد. خمینی قبول میکنند آن کسانی که نانشان در این کارهاست؟ کابارهدار و مگر قبول میکنند؟ اولین کسی که روبروی او در میآید همینهایند که حالا به تعبیر اینها میشوند «بهم الرجال». کلهگندههای حجاز. حالا «بهم الرجال» را عرض کردم، دیشب یک معنایی که غالباً شارحین خطبه حضرت زهرا گرفتهاند، همین کلهگندههاست، آدمهای قدرتمند. یک معنای دیگر هم که به ذهن میرسد «بهم الرجال» از همان بهائم باشد، آدمهای زباننفهم. جفتش هم درست است به یک معنا. اینها یک گروهند روبروی پیغمبر قرار میگیرند.
یک گروه دیگر «زوبان العرب»، گرگها. اینها در قاعده و قانون شهر خراب، شعبان بیمخها، اینها نظمپذیر نیستند. یک گروه «اهل الکتاب». این یهودیها و مسیحیها که اصلاً نان در میآورند. اگر آمدند مکه و مدینه هم جاگیر شدند، برای این بود که احتمال میدادند که این پیغمبر آخر که میآید که منجی است، که حالا داستانش مفصل است، آب و نان ما را تأمین کند، باهاش بشود ساخت و پاخت کرد، زد و بند کرد. واسه همین از اول آمدند «استفتاح» میکردند به تعبیر قرآن، منتظر ظهور پیغمبر بودند. «یعرفونه کما یعرفون ابناؤهم». یک جوری هم پیغمبر را میشناختند انگار بچههایشان را میشناختند. کل ویژگیهای پیغمبر دستشان بود. منتظر تولدش بودند. به دنیا آمد. البته غذاهای مختلف در مورد پیغمبر واردش بشوم. بعد که قدرت پیدا کرد، به جایی رسید. اینها فکر کردند که خب راه میدهد دیگر، میشود خرید. دیدند راه نمیدهد، پا نمیدهد. اینها هم شروع کردند همه بساط را به هم ریختن. تحریف تورات و انجیل، کتمان آیات در تورات و انجیل در مورد پیامبر. این همه آیه نازل شد که بابا اسم احمد در انجیل آمده، مسیح بشارت داده، گفته این همه نشانه شما دارید، چرا کتمان میکنید؟ مردود اهل الکتاب.
بعد اینها مدرسه دستشان بود، کتاب دستشان بود، قلم و دوات دستشان بود. یک چیز عجیبی برایتان بگویم. یکی از احتمالاتی که هست در مورد اینکه چرا تاریخ شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها معلوم نیست، از چهل روز گفته شده تا شش ماه، چندین قول که البته بزرگان ما آیتاللهالعظمی بهجت ۹۵ روز را نظر مبارکشان بود. بعضی مثل شیخ مفید، برخی بزرگان نجف ۴۰ روز را خیلی اهمیت میدادند. سید ابوالحسن اصفهانی ۷۵ روز. اقوال بین علما مختلف، حتی ۶ ماهش هم بین علمای ما کسی بوده که قبول داشته. شنیدید خط کوفی نقطه نداشته و اینها. یکی از دلایلش این است. یکی از دلایل دیگری هم که احتمالش میرود این است که اکثر این مردم سواد خواندن نوشتن نداشتند. بایگانی و ثبت اسناد و اینها یهودیها بوده، آنها باید ثبت میکردند. اینها هم که یک مشت شیاد رذل، آن قدر پخش و پلا کردند که معلوم نشود کی بوده. مدرسه و دانشگاه دست یهود و نصارا، پول و بانک دست یهود و نصارا.
آقا، کار راحتی است یک نفر بخواهد انقلاب بکند. مدرسه و دانشگاه و بانک و همه اینها دست بچهات میخواهد برود پیش این درس بخواند دیگر، سواد پیدا کند. بعد سابقه دینی، مراکز دینی همه با اینها، تاریخ انبیا، کتابهای آسمانی همه با اینها. ناموجه، قیافههای حق به جانب. خیلی در جامعه تأثیرگذارند. یهودیها، مسیحیها. بعد از رحلت پیغمبر هم دوباره بعضی از اینهایی که جای پیغمبر نشستند، پای اینها را باز کردند به جاهای خیلی مهمی. نمیخواهم واردش بشوم، بس است که اینها محترمند، اینها جایگاه دارند. خلاصه، این سه تا گروه، سه تا گروهی بودند که روبروی پیغمبر ایستادند.
حالا پیغمبر برگ برندهاش در چه بود که این انقلاب و تحولی که او میخواست به ثمر نشست؟ اینجا حضرت زهرا سلام الله علیها آن برگ برنده را مطرح میکنند: «کلما أوقدوا نارًا للحرب أطفأها الله». ای کاش وقت بود هر عبارت را چند جلسه مینشستیم بحث میکردیم، کیف میکردیم که چقدر نکته دارد اینها. این سه تا گروه هر آتشی که به پا کردند، خدا خاموش کرد. به طور خاص در سوره مبارکه مائده خدای متعال وعده داد. این آیه به طور خاص مربوط به یهودیهاست. حضرت زهرا از این آیه استفاده میکند. این وعده خدای متعال میفرماید هر وقت یهود آتش به پا کند، من خاموشش میکنم. «أطفأها الله». در این جنگی هم که ما داریم، یکی از آیاتی که بشارت برایمان همین آیه است. خدا وعده داده. یکی دیگر وعده داده که اینها همیشه در ذلت، آوارهاند. یکی دیگر وعده داده اینها هر جا آتش به پا کنند، من خاموش میکنم. «أطفأها الله». اینها فتنهگری کردند، خدا آتش اینها را خاموش کرد.
ولی در کنار اینکه خدا آتش اینها را خاموش کرد، یک عنصر دیگر هم بود که این خیلی اثر داشت برای عبور از این بحرانها. هر یک دانه از این بحرانها میتوانست کار پیغمبر را تمام کند. چالشهای بزرگ. یکیاش حصر ابوطالب بود. شبهای قبلش اشاره کردم، نقشه قتل پیغمبر بود. آقا، جنگ بدر کار را تمام میکرد. جنگ احد تمام میکرد. جنگ احد اینها زدند و شنیدید دیگر. حالا هر کدامش بحث جدا و مفصل دارد. رفتند آن تنگه را رها کردند بروند غنیمت بردارند. دیدند مثل اینکه پیروز شدیم و به ما نمیدهند، دیر برسیم. خوردند دویدند و رفتند و لشکر دشمن دید که اینها تنگه را رها کردند، از پشت دور زدند آمدند اینها را قلع و قمع کردند. اکثر اینهایی هم که آنجا بودند فرار کردند. پیغمبر ماند وسط دشمن، نزدیک بود کار پیغمبر تمام شود. امیرالمومنین تک و تنها ایستاد. یکی دو نفر دیگر هم که یکیشان زن بود، امعماره بود که آب میآورد در کاروان، در برای این رزمندهها. صحنه را که دید، یک سپری که افتاده بود برداشت جلوی پیغمبر گرفت وایستاد، دفاع کرد. آن هم مجروح شد، زخمی شد. یکی از زنهایی که در سپاه امام زمان است و رجعت میکند و در سپاه حضرت مسئولیت دارد، همین امعماره است. نه تا زن، یکیاش ایشان است. زن فوقالعاده، وایستاد از پیغمبر دفاع کرد. امیرالمومنین دفاع کرد. ۷۰ تا زخم کاری امیرالمومنین برداشت، تا ۹۰ تا گفته شده، تا مرز شهادت. نه، پیغمبر هم مجروح شد.
یک جنگ احد، بعد تازه اینها که مجروح شدند، یک عده فرار کردند، یک عده مجروح شدند. پیغمبر هم تا آستانه شهادت رفت. اینها دیدند که آقا، خیلی شرایط آماده است. دستور دادند، گفتند آقا، یک حمله کنیم کار را تمام کنیم. آمدند جمع و جور کنند که دوباره یک استراحتی کنند و یک جانی بگیرند و یک چپقی تازه کنند، دوباره حمله کنند. پیغمبر فرمود مجروحها فقط بلند شوند، بقیه نه. شنیدید دیگر. این قضیه خیلی قضیه عجیبی است، از آن ماجراهای فوقالعاده تاریخ. فرمود فقط مجروحها، به قول ماها، پیجرها. بقیه مجروحهای احد بلند شوند، قبل از اینکه آنها بخواهند بزنند، شما حمله میکنید. خیلی حرف عجیبی هم بود. اینها میخواهند حمله کنند، فقط هم مجروحهایتان بلند میشوید؟ مجروحها پا شدند رفتند، بدون اینکه درگیر شوند، آنها عقبنشینی کردند. «فانقلبوا بنعمة من الله و فضل لم یمسسهم سوء». یک دانه زخم رویشان نیفتاد. دشمن را پس زدند، برگشتند. مدیریت را ببین، رهبری را ببین، نترس بودن، تدبیر داشتن، تو دل خطر رفتن. این شکلی مدیریت کرد.
مرحله به مرحله، جنگ احزابش و همین طور هر کدامش داستان یهود، خشم خیبرش، درگیریهای آخر با روم، جنگ تبوک. همه اینها یک طرف، آن یک طرف، فتح مکه. هر مرحله قضیه فوقالعاده و عجیبی است. برگ برنده پیغمبر چه بود در این ماجراها؟ این کلمات از حضرت زهرا سلام الله علیهاست: «او نجم قرن الضلالة، او فقرت فا قرة المشرکین». هر وقت یک شاخی بیرون میزد، «قرن» یعنی شاخ، یک گوشهای انحرافی، یک شاخی انحراف میزد بیرون، این وقت را نگاه کنید. هر وقت که یکی از مشرکین مثل اژدها دهن باز میکرد برای بلعیدن، پیغمبر با چه استراتژی نگه میداشت و اوضاع را برمیگرداند؟ «قذف أخاه فی لهواته». با امیرالمومنین نگه میداشت. تعبیر را ببینید، بلاغت این بانو را ببینید، کمال امیرالمومنین را ببینید. برادرش را پرت میکرد تو حلقوم اژدها. «قذف». «غضف» انداختن، جلوی پا را نمیگویند. وقتی یک سنگی را آدم میگیرد، قشنگ میرود عقب پرتاب میکند، به این میگویند «قذف». یک چیزی که پرتاب سنگین بشود. نمیگوید علی را میفرستاد، میگوید برادرش را میفرستاد. نزدیکترین کس را میفرستاد، محبوبترین کس را میفرستد. چرا؟ خوب، چرا خود پیغمبر نمیرفت؟ خود پیغمبر که تو دل حادثه بود. امیرالمومنین هم فرمود: ما به دشمن که نزدیک میشدیم، هر وقت که سپاه پیغمبر ترسی، خستگی، چیزی بهش مستولی میشد، «اتقینا برسول الله»، به پیغمبر پناه میآوردیم. از او امید میگرفتیم، انگیزه میگرفتیم، انرژی میگرفتیم.
او در ویدئو کنفرانسی مثلاً جنگ را اداره کند، الا برکت الله بگوید با همه چیز تمام، نه. او در متن واقعی بود، جلوتر از همه بود. ولی وقتی میخواست خط مقدم بفرستد، علی علیهالسلام را میفرستاد. برای اینکه او که باید وایستد اینجا ستون خیمه است. او که نباید برود به کام هر خطری خودش را بدهد. خود شهید شود، همه کار تمام میشود. ولی نیروهای درجه ۴ و ۵ و ۱۰ را نمیفرستاد جلو. جوانهای مردم نمیفرستاد فقط اینها گوشت جلوی تانک بشوند. او آدم وارد، حرفهای را میفرستاد. آن چه فداکاری داشت در هر خطری، اول از همه آن که وصی پیغمبر، جانشین پیغمبر، نفر اول. بعد تعبیر حضرت زهرا سلام الله علیها این است. نمیفرماید میانداخت جلو، میفرستاد. میانداخت ته حلقوم اژدها. فیلی پرت میکرد آنجا. برادرش را سری بزند. طرح خط مقدم بود. نفر اولی که جلوی جلو وایستاده. «فی لهواته». «فلینکهف». نمیرفت یک سری بزند، یک دوری بزند، یک عکسی بیندازد برگردد. میرفت آنجا مستقر میشد امیرالمومنین. «حتی یطعس سماخها به اخم». کلمات را ببین! آن قدر وایمیستاد، آن قدر میکوبید. این انتهای حلقوم اژدها وقتی قرار میگرفت، آن قدر میجنگید، آن قدر میکوبید که به یک موقعیتی برسد که این خاکستر و این تکه پارههای دشمن زیر این گودی کف پای علی بیاید. وقتی یک چیزی شما خوب خرد میکنی، سیگار را دیدید زیر پا له میکنند، قشنگ دیگر آنجا لهاش میکند، زیر گودی میآید، نه فقط یک لگد بزند برگردد. زیر گودی پا میاندازد، قشنگ لهاش میکند. تا ته حلقوم اژدها. فتنه را این شکلی زیر پا له نمیکرد، برنمیگشت. به تعبیر امام شهید، بسیجی یعنی علی که وجودش وقف اسلام بود.
پیغمبر با چه نگه داشت؟ با فرهنگ بسیجی، روحیه جهادی، با مجاهدت، با فداکاری. ویژهخواری نبود. هر کی به او نزدیکتر، موقعیت ممتازتر، در حاشیه امن. این دو تا امام عزیز نورانی ما هم، هم امام راحل، هم امام شهید، این شکلی بودند. هشت سال دفاع مقدس، حاضر نشد امام راحل یک بار در آن پناهگاهی که درست کرده بودند، یک بار هم با جرثقیل آوردند در جماران گذاشتند. ایشان با عصبانیت تشر زد به حاج احمد آقا: «این کارها چیست؟ مگر همه مردم در پناهگاه میزنند؟» جماران را نمیزدند. آژیر بلند میشد، در پناهگاه نمیرفتند.
این امام شهیدمان را هم که دیدید، خودش و خانوادهاش. الان هم که همین طور. مسائل امنیتی مراعات میشود، ولی رانت ندارند، ویژهخواری. اگر باشد، چتر امنیت باشد، مال همه است. بله، اگر نبود، حالا در آن وضعیت فقدان ما نهایت فکر و تدبیر و برنامهریزیمان را داریم. حالا من نمیدانم در خیابان برویم همین جوری راه برویم، آقا من اینجا هستم، برنامهریزی دارم. ولی با همان که همه دارند، با همان که همه دارند. این باید بهش توجه کرد. بعضی وقتها قاطی میشوم. از امیرالمومنین این شکلی بود. این جوری کار کرد که ماند. وگرنه تحول رخ نمیدهد. با این گندهبکهای عرب، با این قلدرها مگر زنده میماندید؟ شما را خورده بودند. هر مرحله یک چالشی، یک دشمنی پیش آمد. علی رفت تو کام خطر، تهدید را تبدیل به فرصت کرد، برگشت.
یادتان هست حاج قاسم چه میگفت؟ تهدید، فرصتی است که در دل تهدیدهاست، در خود فرصتهای معمولی نیست. به شرط چی؟ یادتان هست ادامهاش را؟ «نترسیم و نترسانیم». به شرط اینکه نترسیم و نترسانیم. اصلاً این روال تمدن پیغمبر است. روال انقلاب پیغمبر است. این شکلی پیش آمده. همه این گرفتاریها و مصیبتها و خطرها و دشمنیها، همه تهدیدها در دلش فرصت است به شرط اینکه نترسی. یک فتح بزرگ، یک گشایش بزرگ. داعش یک چیز وحشتناکی بود. حاج قاسم همان اوایل ظهور داعش گفته بود: «این یکی از الطاف خفیه الهی است به شرط اینکه نترسی.» رفت در آملی که ۳۶۰ درجه محاصره است، شب با هلیکوپتر خاموش خودش و ابومهدی المهندس، معاونش، چه میدانم فرمانده درجه پنجم، نفرستاده بود که روال عادی ارتشهای کلاسیک این است. خودش پا میشود میرود. آنها هم وقتی خود قاسم سلیمانی را میبینند، انرژی میگیرند. از یک جاهای عجیب غریبی هم به اینها سلاح میرساند. حاج رمضان خودش او رئیس میز فلسطین بود در سپاه، یکی از فرماندههای ارشد سپاه قدس، خودش پا میشد میرفت. خودش در دل خطر بود. اینهاست که این فرهنگ است. از همه جلوتر، خب بعد سرباز دنبالش راه میافتد دیگر. کسی نمیترسد.
برای امام شهیدمان حاج قاسم، برای امام راحلمان شهید چمران. این نوع اسطورهها، اینها هر کدام باید مفصل رویش بحث شود. وزیر دفاع بود در جنگ، نوک پیکان معرکه به شهادت رسید. وزیر دفاع باید تهران باشد پشت میز باشد. او در دهلاویه، پشت تیربار، وسط جنگ. از همان اولی که جنگ شد، ایشان و آقای شهیدمان، حالا آقای شهید که کلاً استثناست، اصلاً در مورد آن نمیشود حرف زد. ما در مراتب پایین داریم. اصلاً اگر بخواهیم مقامات و فضایل بگوییم، نوبت به کسی نمیرسد. انقلاب است و او از اولی که کار شروع میشود، امام راحل میخواهند شروع کنند، یک سری پیامها برای علما و مردم و اینها بفرستند. آقا را میخواندند، خاطرات آغاز به ایشان میگویند که این پیامها را من میخواهم منتقل کنم. آقا میفرمودند که ببین این روحیه را ببینید. هر چه ماها داریم از این آدمهاست. هر چه داریم از اینهاست. اینها سرمایه و ثروت تولید میکنند. البته بقیه هم میروند روی ثروت اینها قمار میکنند و بعد هم دو تا لگد هم میزنند. مجید شهریاری، فخریزاده و اینها همه این شکلیاند. انرژی هستهای تولید میکنند، بقیه هم میروند بذل و بخشش میکنند، دو تا لگد هم میزنند.
در ۸ سال دفاع مقدس یک ترقه نشنیدند، ۳۰ سال آمریکا، سربازی آمریکا بودند، از اینها چیزی در نمیآید. با آقای شهید امام میفرماید که من میخواهم این کار را بکنم، ببینید شما کدام شهر میتوانید بروید سخنرانی کنید، این پیام را منتقل کنید؟ ایشان میفرمایند من اولین جایی که انتخاب کردم بیرجند بود. چرا؟ چون شهر اسدالله علم بود. خطرناکترین شهر بود، حساسترین شهر بود. بیشترین وابستگی را به دستگاه شاه و نخست وزیر و دولت و اینها این مردم بیرجند داشتند. رفتم شروع کردم آنجا سخنرانی. همان ساعت اول من را دستگیر کردند، انداختند زندان. مردمی که پای منبر من بودند، ریختند، من را از زندان درآوردند. بیرجند اوضاعش به هم ریخت. جنگ میشود. میفرماید همان ساعات اولش من و چمران با هم راه افتادیم. با ۳۳۰ سوار شدیم، با چند تا سرباز دیگر که چمران چند تا آدم داشت، من هیچکس را نداشتم. تک و تنها پا شدم. یک کلاشینکف داشت آقا که بعد آبی سید حسن نصرالله این را گرفتم دستم. خود آقا در خاطراتشان هست، میفرماید: آمدم خانه، این بچهها و خانه را که نگاه کردم، دیگر با حس کسی نگاه کردم که دارد شهید میشود. مطمئن بودم دیگر برنمیگردم.
حالا این شخصیتی که این همه جایگاه در این نظام دارد، شورای انقلاب و موقعیتهای دیگر و همچین خطیبی و خمینی مشهد بهش میگفتند، ساواک کفش. شخصیتی همان اول جنگ میگوید با شهید چمران پا شدیم، آمدیم اهواز. شبش شهید چمران میخواست برود خط. بهش گفتم اجازه میدهی من هم بیایم؟ گفته بود چی از این بهتر! آقا میگوید گفتم من هم یک لباس نظامی هم دارم بپوشم؟ گفت حتماً. گفتم کلاشینکف هم دارم بردارم؟ گفت حتماً. دوتایی با هم زدیم خط، آمدیم، رفتیم خط مقدم. بعد دانلود جنگ آمریکا اول فروردین سال ۸۴. آقا در حرم امام رضا سخنرانی داشتند، فرمودند: «ما مثل رئیس جمهور آمریکا نیستیم که تقی به توقی بخورد گم و گور بشود، پنهان بشود، معلوم نیست کجاست. ما اگر یک روزی خطر این کشور را تهدید کند، اولین نفری هستیم که روبروی دشمن میایستیم.» این حرف ایشان خیلی حرف عجیبی است. چون قضیه جنگ آمریکا بود دیگر، تهدیدهایی بود که بوش میکرد، میگفت من حمله میکنم، میزنم. بحث آمریکا بود. ایشان فرمودند اگر جنگی با آمریکا بشود، اولین کسی که روبرو میایستد ما. واقعاً هم همین شد. اشتباه نکن. جنگ ۱۲ روزه با جنگ ۴۰ روزه فرق میکند. جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل بود. فیلمهای جنگ ۸ ساله داریم با حزب بعث آمریکا آمد پشت عراق. یک جنگ ۱۲ روزه داریم با اسرائیل، آمریکا آمد پشت اسرائیل. یک جنگ ۴۰ روزه داریم که مستقیم با آمریکا جنگ. آن روزی که ما با آمریکا جنگیدیم، اولین شهیدمان رهبر شهیدمان بود. اصلیترین جنگی که داشتیم، اولین کسی که جلوی صف ایستاده با خانواده، این فرهنگ را نگه داشته. اینها راز تحول این تمدن است.
امیرالمومنین ویژگیاش این است. بعد «و یخمد لهبها بحدّه». میرفت این آتشها را با شمشیرش خاموش میکرد. صلابت و جرأت میخواهد. بعد ۹ تا ویژگی میفرماید در وصف امیرالمومنین: «مکدوداً فی ذات الله». برای خدا خودش را به زحمت و رنج میانداخت. «غریب من رسول الله». نزدیک بود به پیغمبر هم فیزیکی، هم فکری. «سیدا فی اولیاء الله». علی جز اولیاء الهی بود. قرآن برای اولیاءالله ویژگیهایی گفته، گفته اگر جز اولیاء خدا هستید از مرگ نترسید. سوره جمعه است. و اگر جز اولیاء خدا هستید «لا خوف علیهم و لا هم یحزنون». این علامت اولیای خداست. علی از اولیای خدا بود، سید اولیای خدا، نفر اول اولیای خدا بود. و ویژگیهای دیگری که حضرت بیان میکنند تا اینجا که میفرمایند: تو در چه اوضاعی بودی؟ در اوضاعی بودی که شماها که امروز داعیهدار شدید، میخواهید جای پیغمبر بنشینید، «آمنون، وادعون، فرحون». شما همیشه در امنیت بودید. هیچ وقت خط مقدم نبودید. عقب مقوا بودید. هیچ وقت آن جلو اینها پیدا نمیشوند. از اول هم همیشه همین روال بوده؛ هم زمان پیغمبر، زمان جنگ، بعد جنگ. آن خط مقدم مال بسیجیهاست، آن جلو. ملاها که خطر است، عقب مقوا میآیند، یک سری میزنند و یک رانی میخورند و یک کوبیدهای در قرارگاههای آن پشت، سی چهل کیلومتر عقبتر میخورند و برمیگردند. فرمود: علی در دل حادثه بود، شماها در امنیت بودید، همیشه فراری بودید. در جنگ احد آن طور فرار کردند. در جنگ حنین همینها دوباره فرار کردند.
در سریه ذات السلاسل. من دو سه تا سریه را میگویم، اینهایی که گفتم برایتان بروید مطالعه کنید. میخواهم بحث را جمعش کنم، طولانی نشود. یک چندتایی میگویم، خودتان مطالعه کنید. ای کاش وقت بود دانه به دانه اینها را میپرداختیم. سریه ذات السلاسل. اینکه «غذف أخاه» و برادرش را پرتاب میکرد، میانداخت جلو در دهن اژدها. یکی از مواردش همین بود. سریه بود، یعنی خود پیغمبر نبود در متن جنگ. امیرالمومنین را فرستاد. جنگ ذات السلاسل. اولی و دومی رفتند، ترسیدند برگشتند. عمروعاص رفت، ترسید برگشت. جنگ بسیار سختی بود. دشمن میخواست رکب بزند، شبیخون بزند، بیاید. برنامهریزی بسیار حرفهای و کار شدهای داشت. بیرون شهر امیرالمومنین خنثی کرد که این آیات نازل شد: «والعاديات ذبحًا». سوره مبارکه عادیات مال این قضیه امیرالمومنین است که نازل شد که خدا به آن برق زیر سُم اسب امیرالمومنین در آن جنگ قسم خورد، به آن گَردی که از زیر پای اسبش بلند شد قسم خورد. که وقتی به امیرالمومنین برگشت آنجا بود، پیغمبر فرمود میترسم کاری که با عیسی کردند با تو بکنند، وگرنه یک حرفی در موردت میزدم، خاک کف پایت را بردارند. ولی این قضیه ذات السلاسل بود.
سریه فدک. این هم یک چیز عجیبی بود. دوباره امیرالمومنین رفت بیرون شهر، دشمن را زمینگیر کرد، برگشت. اتفاقات فوقالعادهای افتاد. خود داستان خیبر، مرحب. قضیه احزاب که یک اشارهای کردم. شبهای قدر، جنگ خندق، عمرو بن عبدوود که آنجا ضربه امیرالمومنین فرمود از عبادت جن و انس پیغمبر فرمود بالاتر است. چون اگر آن نبود، اصلاً چیزی از اسلام نمیماند، عبادتی از کسی نمیماند. همه اسلام با همه کفر درگیر شد. هیچکس آنجا جرأت نکرد جلوی عمرو بن عبدوود بلند شود حرف بزند. امیرالمومنین بلند شد. نام او میآمد. تمرین بعضی از مسلمانها، سربازهای بالاخره آدم بودند، معمولی بودند دیگر. نام عمرو بن عبدوود را میشنیدند، خودشان را نجس کرده بودند از ترس. این آمد. امیرالمومنین رفت با او درگیر شد، به آن وضعیت که خودش یک داستان مفصلی دارد، کشتش. جمع شد طومار این لشکر دشمن جمع شد. پشت در خیبر آمدند، این پرچم پیغمبر به هر کی میداد، میرفت یک نگاه میکرد، میگفت آقا اینها در خیبر یک جوری خودشان را مستقر کردند در این قلعهها، میگویند تا یک سال ما این تو بمانیم ترس نداریم. همه امکان جنگی. اولین پرچم رفت، برگشت. دومی رفت، گرفت، برگشت. همه ترسیده بودند. پرچم را آن میگیرد که خدا دوستش دارد، او هم خدا را دوست دارد، کرّار غیر فرار. میگیرد میرود و دیگر برنمیگردد. رفت، مرحب پشت آن در و آن دروازه و برای حفاظت و اینها بود. گندهیهودیها بود، ارشدشان بود. یک هیکل گندهای هم داشت. آن هم اسمش میآمد همه فرار میکردند.
حالا روایتی دارد شیخ طوسی نقل میکند در امالی. قضیه عجیبی است. میگوید که بشنوید کیف کنید دیگر. حالا وقتمان هم گذشته دیگر. حالا فضایل امیرالمومنین. یک دایهای داشت مرحب در بچگی، این منجم بود، اهل نجوم بود، پرستاری میکرد و اینها. بهش گفته بود که تو از روبرو هر کی که بایستی، میزنیاش. یک همچین قدرتی داری. ولی مراقب باش اگر یک کسی روبرویت وایستاد گفت اسم من حیدر است، فرار کن. وای، نجنگیا. این کار تو را تمام میکند. این هم باورش شده بود. آمد لوز بخواند. وقتی امیرالمومنین آمد جلو نگاه کرد، گفت این بچه کیست فرستادهاند؟ برگشت گفت: «انا الذی سمتنی امی مرحبا». من کسیام که مادرم اسم من را مرحب گذاشته. «مرحبا مرحبا». میشود امیرالمومنین. «حیدره». منم کسی هستم که مادرم اسمم را گذاشته حیدر. تا این را شنید فرار کرد، برگشت عقب. اینجا تعبیری دارد در روایت شیخ طوسی نقل میکند. چیز عجیبی: «فتمثل له ابلیس فی صورة حبر من احبار الیهود». خودش ده جلسه بحث میخواهد. داشت برمیگشت، ابلیس برایش مجسم شد در چهره یکی از علما و دانشمندان یهود. کجا فرار میکنی؟ «من حیدرم؟ دایه من گفته حیدر دیدی فرار کن». «گلدایَت غلط کرده. حرف زنها را برای چی باور میکنی؟ حیدر زیاد است. شاید آن یک حیدر دیگر باشد. برگرد برو. من هم پشتتم. نترسیا. این را بزنی اسمت ماندگار میشود در تاریخ.» رفت روبروی امیرالمومنین. حضرت یک ضربه زد از روی کلاه خود تا فکش دو تکه شد. جنازهاش افتاد زمین. جمعش کردند، فرار کردند یهودیها. خیبر فتح شد. اینهاست عظمت امیرالمومنین.
بقیه چی؟ بقیه همیشه فراری، طلبکار. تعابیر عجیب: «تتلو کفون الاخبار». شما فقط اخبار چک میکردید. هر وقت علی میرفت تو شکم دشمن، وایمیستادید خبر بیاید که زدندش، کشتندش، کارش تمام شد. سپاه پاسداران میرفت امنیت تأمین میکرد. اینها بعضی از این موجودات پست و پلشت داخلی ما از آن ثروت، از آن کیک امنیتی که آنها تولید میکردند، استفادهشان را میکردند، میگفتند ما سایه جنگ را دور کردیم و این حرفها. بعد وایمیستادند اینها یک جایی یک لطمهای بخورند، کیف عروسی بگیرند. هواپیمای اوکراینی مثلاً اینها میزدند. اینها «تتلو کفون الاخبار». این ویژگی مشترک اینهاست در طول تاریخ. عقب میایستد، جلو نمیآید. آن هم که جلو وایستاده یک خطایی، خطی، آسیبی، چیزی بهش وارد بشود، اینها جشن میگیرند، عروسی میگیرند. «و وطن کسوله عند النضال علی الأحساب». شما همیشه بودید فراری بودید، عقبنشینی.
«دررو». این جور بود که خدا با پدرم رسول الله ستون دین را بالا آورد. پس خدا شما را با پیامبر نجات داد. پیامبر هم شما را با علی نجات داد. با فداکاری علی، با مجاهدت علی. هر چه دارید، مدیون این دو نفرید: پیغمبر و امیرالمومنین. حالا این مردمی که به رفاه رسیدند، به امکانات رسیدند، به حاشیه امن رسیدند، باید شاکر و ممنوندار این دو نفر باشند: پیغمبر و امیرالمومنین. مزد دادن به پیغمبر و امیرالمومنین، ممنوندار بودن برای پیغمبر و امیرالمومنین. پیغمبر و امیرالمومنین از این دار دنیا جفتشان یک حبیبهای دارند، یک عزیز دلی دارند. این مردم ناسپاس، مزد پیغمبر و امیرالمومنین را با جنایتی که سر این حبیبه درآوردند، دادند.
میخواهم امشب این متن را برایتان بخوانم، یک کمی هم طولانی است انشاءالله اشک بریزیم. تعابیر عجیبی در این روایت است. من سعی میکنم سریع بخوانم، خیلی معطل نشوید. عبارت شیخ مفید نقل میکند در کتاب امالی. البته در نهجالبلاغه شبیه به این هست، ولی این نقل شیخ مفید مفصلتر و ویژهتر است. بگویم برایتان از این فرمانده رشیدی که هر چه همه داشتند از زحمات و مجاهدتهای او بود، چه سرش آوردند. هیچ دشمنی در هیچ جنگی نتوانست این کار را با علی کند که این امت، به ظاهر امت پیغمبر، این بلا را سر علی درآوردند.
«لما مرضت فاطمة بنت النبی»؛ فاطمه دختر رسول الله بیمار شد. «أوصت إلی علی»؛ وصیت کرد به علی که «أن یکتم أمرها، و یخفی خبرها»؛ خبر او را مخفی کند، «و لا یعلم بها أحداً لعیادتها»؛ به کسی هم برای عیادت او راه ندهد. «ففعل ذلک»؛ امیرالمومنین این کار را انجام داد. «و کان یمرضها بنفسه». خیلی این عبارتها را دقت کنید. علی خودش شد پرستار فاطمه. سردار خیبر، فرمانده جنگ، کارش به اینجا رسیده، شده پرستار این مادر بیمار، این مادر زخمی. «و تعینها علی ذلک». البته در این پرستاری اسماء هم به امیرالمومنین کمک میکرد. «و مأمورة أسماء أن تخفی الخبر و لا تعلم بها أحداً». اسماء مأمور بود که مخفی کند، به کسی اطلاع ندهد.
«فلما حضرتها الوفاة»؛ وقت وفات بیبی رسید. وصیت کرد به امیرالمومنین که علی جان خودت کار دفن من را به عهده بگیر. «أن تدفنها لیلاً»؛ شبانه من را دفن کن. «و یعفی قبرها»؛ من را دفن کردی روی قبرم را یک طوری صاف کن، اصلاً معلوم نباشد این زیر قبر است. امیرالمومنین این کار را انجام داد. «فدفنها»؛ فاطمه را دفن کرد. «و عفا موضع قبرها»؛ محل قبر فاطمه را صاف کرد. یک تعبیری اینجا شیخ مفید در این روایت دارد، روایت هم از امام حسین علیهالسلام بشنوید، کسی که آنجا شاهد قضیه است. تعبیر خیلی عجیب است. اگر فاطمه امسال فقط با همین جمله آتش بگیریم، بس است.
«فلما نفض یده من تراب القبر»؛ فاطمه را دفن کرد، قبر را صاف کرد، خاک را دستش را امیرالمومنین تکاند. «هاج به الحزن»؛ یکهو دید همه غم دنیا نشست به قلبش. «فأرسل دموعه علی خدیه»؛ دو تا چشم شروع کرد باریدن از اشک. «و حول وجهه إلی قبر رسول الله». یادتان هست گفتم فرمود ما هر وقت کم میآوردیم به پیغمبر پناه میآوردیم؟ رو کرد به قبر پیغمبر. امیرالمومنین شروع کرد با پیغمبر نجوا کردن: «السلام علیک یا رسول الله». سلام آقا جان. «یا رسول الله منی». یک سلام از طرف خودم. «السلام علیک من ابنتک و حبیبتک»؛ یک سلام از طرف دخترت، عزیز دلت. «و قرة عینیک»؛ نور چشمت. «و زائرتک»؛ امشب به زیارت تو رسید. «و البائتة فی الثری ببقعتک»؛ در بقعه تو دفن شد. «التی اختار الله لها سرعة اللحاق بک»؛ آن کسی که خدا برایش اختیار کرد که زود به تو ملحق بشود.
بدین تعابیر را گفت: «قل یا رسول الله، إن صفیتی صبری»؛ یا رسول الله، من دیگر آن علی نیستم. من دیگر توان ندارم. صبرم دیگر ته کشیده. «و ضعف عن سیدة النساء تجلدّی». «تجدّد» میگویند وقتی یکی میخواهد خودش را روی پا نشان بدهد، یکی از تو دارد متلاشی میشود، خودش را میخواهد روی پا نشان بدهد. گفت: یا رسول الله، این سیده النساء یک کاری با من کرد، من دیگر حتی ادا نمیتوانم در بیاورم که بگویم روی پا ایستادهام. ولی یک چیز من را آرام میکند. حالا ببینید با چه دلداری میدهد خودش را. با یک چیز آرام میشوم، آن هم این است که من یک بار یک داغ دیدم، زنده ماندم. داغ تو را دیدم. با همین خودم را آرام میکنم. میگویم: علی آرام باش، تو داغ پیغمبر هم دیدی، زنده ماندی، تحمل کردی. «والحزن الذی حل بقلبی بفراقک موضع تعزیّ»؛ من خودم تو را در خاک گذاشتم، دفنت کردم. به یاد او که میافتم خودم را دلداری میدهم، آرام میکنم.
«لقد استرجعت الودیعة»؛ امانتیات برگردانده شد یا رسول الله. «و أخذت الرهینة»؛ اونی که دست من داشتی از من ربودند. «و اکتلست الزهرا»؛ زهرایم را از من دزدیدند. خوب دل بدهید به این عبارتها. وقت نیست دانه به دانهاش را رویش بحث بکنیم. «فما أقل الخضراء و لا البیضاء». یا رسول الله، یا رسول الله، دیگر آسمان برای علی رنگ ندارد. دیگر زمین برای من جذابیت ندارد. «أما حزنی فسرمد»؛ یک غمی در دلم است، دیگر هیچ وقت آرام نمیشود. «و أما لیلی فمصهد»؛ دیگر شبها از غصه خوابم نمیبرد. «لا یبرح الحزن من قلبی»؛ این غم از دلم بیرون نمیآید. «أو یختار الله لی دارک التی أنت فیها مقیم». تا من به تو ملحق نشوم در آن خانهای که تو در بهشت هستی، به تو نرسم این داغ در دل من آرام نمیشود. «محمد مقیح»؛ یک زخمی به دلم زدند. آن قدر این قلب پاره پاره است، هی دارد چرک و خون بیرون میدهد. «و هم و هیج»؛ یک غصهای در دلم است، هی به هیجان میآید، آتشَم میزند. چه تعبیری به کار برد! «سرعان ما فرق بیننا». چقدر زود ما از هم جدا شدیم. «و إلی الله أشکو»؛ غصههایم را پیش خدا میبرم، شکایت میکنم. «و ستنبئک ابنتک»؛ دخترت بهت خبر میدهد یا رسول الله، «بتوافق امتک علیّ و علی حقّها»؛ خبر میدهد همه امت تو دست به یکی، حق من را گرفتند و دخترت را حذف کردند. «فاسألها عن حالها»؛ خوب از دخترت حال و روزش را بپرس. «فکم من قلیل معتلج»؛ چه داغی روی دل دخترت بود. «بصدرها لم تجد إلی بثه سبیلاً». خیلی داغ روی دلش بود، کسی را پیدا نکرد این داغ را بهش بگوید، مگر اینکه با تو درد دل کند یا رسول الله. ما هم اینجا میگوییم: «و یحکم الله و هو خیر الحاکمین».
بعد یک تعابیری به کار... میخواهم تمام کنم عرضم را. این جملات آخر را بشنوید. اگر فریاد هم نزدید، اشکال ندارد، از عمق جان آتش بگیرید. مثل امیرالمومنین که این تعابیر همین است که فرمود: خیلی دوست دارم داد بزنم، ولی دشمن اینجا گوشش را تیز کرده آمار من را در بیاورد. خیلی دوست دارم کنار این قبر تا قیامت بنشینم. من پای رفتن ندارم، ولی اینها دارند رصد میکنند، پیدا کنند قبر را. دوست دارم اینجا بنشینم. «و لولا غلبه المستعین علینا»؛ اگر نبود که یک عده دارند رصد میکنند، میپایند که من را پیدا کنند، قبر فاطمه را پیدا کنند. «لجعلت المقام عند قبرک لزاماً»؛ همین جا میماندم. «و لبثت عنده معکوفاً». کنار تو اعتکاف میکردم. جمله را ببینید! «کلا». مثل مادری که جوان از دست داده باشد. فریاد میزدم در این مصیبت. «ألا جلیل الرزية»؛ بابت این مصیبت سنگینی که به من وارد شد.
«فبعین الله تدفن ابنتک سراً»؛ ولی خدا دید دخترت مخفیانه دفن شد. «و تهتضم حقها قهراً»؛ حق دخترت را خوردند. «و تمنا ارثها جهراً»؛ ارثش را بالا کشیدند. «و لم یطل العهد و لم یخل منک الذکر». خیلی نگذشته بود، از بودن تو خیلی از رفتن تو نگذشته بود، اینها این کار را با تو کردند. من یک کلمه فقط سؤال میکنم. حاج احمد آقا روضه را ادامه میدهند. امیرالمومنین فرمود: نمیتوانم فریاد بزنم وگرنه فریاد میزدم. وقتی حال امیرالمومنین این است، شما از این بچهها چه توقعی دارید؟ طولانیش نکنم. یکی بود نتوانست دیگر تحمل بکند. آستین از دهان درآورد، شروع کرد فریاد زدن. امیرالمومنین سریع آمد بالا سرش. دید امام حسن. «حسن تو چرا بابا؟» گفت: «بابا نمیتوانم تحمل کنم. آستین گرفتم تو خودم ریختم، بغضم را خوردم. ولی آخه آن روز فقط من در کوچه بودم.»
برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید.
جلسات مرتبط
جلسه دوم: از یثرب تا مدینه؛ پنج تحول تمدنی پیامبر
از مدینه تا تمدن
جلسه سوم: ولایت، روح تمدن اسلامی
از مدینه تا تمدن
جلسه اول
از مدینه تا تمدن
جلسه دوم
از مدینه تا تمدن
جلسه سوم
از مدینه تا تمدن
سخنرانیهای مرتبط
محبوب ترین جلسات از مدینه تا تمدن
جلسه اول
از مدینه تا تمدن
جلسه دوم
از مدینه تا تمدن
جلسه سوم
از مدینه تا تمدن
جلسه دوم: از یثرب تا مدینه؛ پنج تحول تمدنی پیامبر
از مدینه تا تمدن
جلسه اول: سقیفه و نقش مردم مدینه در انحراف پس از پیامبر
از مدینه تا تمدن
جلسه سوم: ولایت، روح تمدن اسلامی
از مدینه تا تمدن
در حال بارگذاری نظرات...