!! توجه: متن زیر توسط هوش مصنوعی تولید شده است !!
بسم الله الرحمن الرحیم.

بحث ما در کتاب صلات، در کیفیت صلات بود که فصل سوم بود و ما مستحبات قبل از صلات را گفتیم؛ بحث اذان و اقامه و اینها. واجبات نماز را مطرح کردیم. بخش اولش قیام بود که گفتیم نیت و تکبیرة الاحرام بود. گفتیم حمد و سوره و تسبیحات اربعه بود که گفتیم جهر و اخفات بود که این را هم مطرح کردیم و خب حالا صورت‌های دیگر و این جور بحث‌ها هم مطرح شد. ما که حالا یک سری مستحبات در خود قرائت و اینها را هم مطرح کردیم.

بحثی که امروز در قرائت داریم، در دو سه بخش است. یکی این است که ما سوره‌های عزائم را می‌توانیم در نماز بخوانیم یا نه؟ بعد، در نماز فریضه به چه نحوی باشد؟ در نماز نافله به چه نحوی باشد؟ در نماز تقیه به چه نحوی باشد؟ این از این. سوره‌های عزائم هم همان چهار سوره سجده‌دار بود دیگر: "نجم"، "فصلت"، "علق"، "سجده".

عرض کنم که بحث بعدی‌مان درباره جهر و اخفات در نافله‌هاست. این هم یک بحث دیگرمان است. بحث دیگرمان درباره کسی است که سوره حمد بلد نیست. کسی اگر سوره حمد را بلد نیست، این باید چه‌کار بکند؟ و یک بحث خیلی مفصل و خیلی خوبی داریم اینجا.

بحث بعدی‌مان درباره آن سوره‌هایی است که باید در قرائت دوتایی خوانده شود. تک‌سوره نمی‌شود خواند. با اینکه یک سوره است، ولی در نماز نمی‌شود به‌تنهایی خواند؛ باید حتماً با یک سوره دیگری همراه باشد که این در بحث قرائت ماست و دیگر بحث قرائت تمام می‌شود و بحث رکوع نماز.

حق نداریم سوره‌های عزائم را بخوانیم، به هیچ وجه. شروع کردن آن را حق نداریم بکنیم. حرام است. و در عبادت اگر چیزی را نهی کرده باشند، به عنوان اینکه در عبادت انجام دهیم، این باعث می‌شود که خود عبادت هم باطل شود. یک وقت یک کاری حرام است، در بیرون حرام است. ما در نماز انجام می‌دهیم. این حرام است ولی مبطل نیست. یک وقت کاری انجام دادن در نماز حرام است. این هم حرام است و هم مبطل. اصلا نگاه، حرام است ولی مبطل نیست. کسی در نماز ایستاده دارد نگاه می‌کند. بله، این کار حرامی را دارد انجام می‌دهد یا مثلاً موسیقی حرام صدایش می‌آید و او هم دارد استماع می‌کند. این کار حرام است ولی مبطل صلات نیست. ولی اگر چیزی را در صلات نهی کرده باشد، مثل اینکه مثلاً زن حائض نماز بخواند. این هم حرام است و هم باطل است. سوره‌های عزائم هم حرام است و هم باطل است؛ چون در روایتی که در صحیحه زراره وارد شده، خلاصه حضرت نهی کرده‌اند از اینکه این سوره‌ها در نماز خوانده شود. خب این از نظر اشهر هم هست. مشهورتر این است. قول دیگری هم هست که خب حالا آن مشهورتر نیست.

اگر کسی عمداً یکی از سوره‌های عزائم را در نماز شروع بکند، به محض اینکه شروع می‌کند و «بسم الله»ش را می‌گوید، نمازش باطل می‌شود. اگر سهواً شروع بکند، حواسش نبود. حالا بعضاً پیش می‌آید دیگر. کسی یک دفعه هوس کرده سوره نجم را می‌خواند. آقای... ما با هم جایی می‌رفتیم. خلاصه این بنده خدا خیلی به سوره نجم علاقه داشت. بعد نماز مستحبی می‌خواند و سوره نجم در آن می‌خواند و خلاصه سجده‌اش را هم می‌رفت در نماز. ولی اگر در نماز واجب کسی سوره علق را شروع کند، سوره نجم را شروع کند، حالا اگر حواسش نباشد، هر جا که حواسش جمع شد، دیگر باید ترک کند. ولی اگر نصف سوره را هم خوانده باشد، حالا اگر از سوره‌هایی که این آیه سجده‌دار اوایلش است، وسطش است، آخرش، سوره علق، این بنده خدا خوانده و آیه سجده‌دار را هم رد کرده، حالا چه کار کنیم؟ باید تمامش کند یا از همان‌جا که یادش آمد باید رها کند؟ اینجا دو تا قول است. یک قول این است که سوره را رها کنی و سوره دیگر بخوانی. یک قول دیگر این است که سوره را به پایان برسانی و همان سوره، سوره‌اش باشد دیگر. سوره دیگری... شهید ثانی می‌فرمایند این دومی قوی‌تر است؛ یعنی دیگر سوره را خوانده و سوره را انجام داده، دیگر بعد نماز فقط سجده‌اش را... ولی شهید اول در کتاب «ذکری» به قول اول تمایل دارد، به اینکه سجده‌دار را اگر خوانده رها کن و سوره دیگری را شروع بکن.

خب ما گفتیم که در فریضه باید... حرام است دیگر، نباید خواند. پس در نمازهای نافله اشکالی ندارد. به محض این هم که به آیه سجده می‌رسد، سجده می‌کند. بله، یک وقت کسی آقای بهجت را دیده بود. ایشان فرموده بودند که نمازهای ایام را در یکی از نمازها سوره سجده‌دار... سجده یا فاصله... بعد بنده خدا انجام نداده بود. دیگر چه نمازی که باید در خلاصه آیه سجده‌دار بخوانی و اینها! در نماز نافله اشکال ندارد. همان‌جا سجده‌اش را انجام می‌دهد و پا می‌شود، دوباره بقیه نماز را. چرا سر جایش؟ فردا در نماز جای... بله دیگر. اشکال ندارد. نماز نافله کلاً خیلی تلورانس (Tolerance) دارد. کلاً فضا... این بحث خیلی مهمی است.

اگر کسی دارد نماز می‌خواند، بعد در حین نماز خواندنش، آیه سجده‌داری به گوشش می‌رسد. حالا یا استماع می‌کند یا سماع می‌کند. دو حالت داریم. استماع یعنی توجه هم بکند که دارد چه می‌خواند. سماع فقط به گوشش می‌خورد، حواسش هم جمع نمی‌کند که چیست و اینها. در نماز نافله جفتش جایز است و به محض اینکه استماع کرد یا سماع کرد، می‌رود سجده. ولی در نمازهای واجب استماعش حرام است. استماع آیه سجده‌دار در نماز واجب حرام است. تلویزیون روشن، قرآن می‌خواند و ما هم داریم نماز واجب می‌خوانیم و او هم دارد آیه سجده‌دار واجب می‌خواند. مستحب هم نه. و این استماعش بر ما حرام است. اگر سماع شد چی؟ یک اتفاقی به گوشمان خورد، فلان کلمه را داشت. مثلاً اینجا با چشم اشاره می‌کند به سجده و نمازش را ادامه می‌دهد. بعد از نماز آن سجده واجبش را قضا می‌کند. پس استماعش حرام بود، ولی اگر به گوش خورد یا حواسش نبود، گوش داد، بعدش متوجه شد یک چیز برگشت. مثلاً سجده رفتن. تازه فهمید که این آیه سجده‌دار بوده. اینجا با همان چشمش اشاره می‌کند. بعد می‌آید قضایش را به جا می‌آورد.

حالا اگر کسی با اهل سنت نماز می‌خواند، زیاد پیش می‌آید دیگر. یک دفعه می‌زنند آیات سجده را می‌خوانند، همه با هم می‌روند سجده، پا می‌شوند، دوباره بقیه‌اش را می‌خوانند. اینجا از روی تقیه این آدم باید سجده برود و متابعت کند. و بنا بر اقوا این نمازی هم که خوانده، بهش اعتنا نکند. نمازش را باید برود دوباره اعاده کند. یک مسئله اینجا پیش می‌آید. آقا چرا شما می‌گویید اعاده کند؟ برخی فقهای امامیه اجازه دادند که شما در نماز سجده واجب را انجام بدهی، مثل ابن جنید. در نماز شما آیه سجده‌دار می‌توانی بخوانی. نه حالا بخوانی. اگر به گوشت رسید و اینها، همان‌جا می‌توانی سجده بروی. نماز واجب؛ چون در خواندنش که اجماع داریم حرام است، ولی در گوش دادنش. شما گوش دادی، آیه سجده‌دار خوانده شد، می‌روی سجده، بلند می‌شوی، بقیه نمازت را می‌خوانی. برخی فقها اجازه... شما چرا نمازش باطل است؟ حتماً ما می‌گوییم که وجه بطلان نماز این آدم از این جهت نیستش که فقهایی اجازه دادند به سجده کردن، از این جهت است که این عمل مبطل صلات است؛ چون گفتیم دیگر نهی شده ازش و حرام است در نماز. یعنی عمداً دارد این کار را انجام می‌دهد. آن امام جماعت و من هم دارم تبعیت می‌کنم از او. چون مبطل صلات است. آن امام جماعت دارد کاری انجام می‌دهد که مبطل صلات است. آن وقت من یقین دارم که دارم به امام کار مبطل صلات انجام می‌دهم. خب نماز من هم باطل می‌شود دیگر. بله دیگر. اینجا از این جهت است که نمازش... اگر کسی شنید که آیه سجده‌داری خوانده شده، می‌تواند در نماز سجده کند. گفتیم که نظر شهید ثانی به این بود که در نماز واجب، آره، سجده‌اش را به جا بیاورد، دوباره ادامه‌اش را بدهد که با چشم اشاره بکند، بعد نماز قضایش را به جا... اجازه دادند که در همان نماز... خب حالا ما این بحثمان تمام شد.

بحث دیگر که گفتیم، بحث این است که در نوافل جهر مستحب است یا اخفات؟ خب در نمازها که نماز صلات‌های یومیه، اخفات درش لازم بود. صلات‌های لیلیه، جهر درش لازم است. این‌گونه‌ای که نوافل یومیه درش اخفات مستحب است، نوافل لیلیه درش جهر مستحب است. یعنی نافله مغرب مستحب است با جهر خوانده شود. نافله صبح مستحب است به جهر خو... نافله ظهر و عصر مستحب است با اخفات خوانده شود. برخی گفتند نمازهای واجب غیر از یومیه اگر در روز باشد، هم اخفاتش مستحب است. در شب باشد، جهرش مستحب است. نماز کسوف و خسوف مثلاً. کسوف در روز، خسوف در شب. این نماز آیات. این دو تا را آنی که در روز است شما به اخفات بخوانید. آنی که در شب است به جهر بخوانید. مستحب است. شهید ثانی می‌فرمایند که این جور هم نیستش که همیشه خسوف در شب باشد. ماه‌گرفتگی ما در روز هم زیاد... یک نماز آیات زلزله مثلاً. این اگر در روز اخفات بخوانید، در شب به جهر بخوانید. نماز عید قربان، عیدین، نماز جمعه، اینها که حالا دیگر برخی نمازها یکی دیگر شب و روزی نیستند، یعنی زمانش مثل کسوف و خسوف نیستش که متناسب با خورشید و اینها باشد. اینها را دیگر مطلقاً بلند می‌خوانیم. پس اصل بر بلند خواندن و جهر در نمازها و خب حالا اگر وقتش به نحوی است که تناسب با شب دارد، اینجا خوب جهر. اگر تناسب با روز دارد، اخفات. ولی اگر مطلق است که خب اینها مطلقاً هم نماز جمعه و عیدین و زلزله و اینها دیگر اینها جهرش مستحب است.

اگر کسی سوره حمد را بلد نیست، بخشش را سریع بگوییم؟ یا من یک تکه از بعدش را بگویم؟ این بخش سوره حمد باشد برای فردا؛ چون امروز نمی‌رسیم. من این تکه بخش سوره حمد را جا می‌اندازم. می‌آیم پاراگراف بعدی را می‌خوانم. ان شاء الله فردا این تکه را تکمیلش می‌کنیم.

خوب، دو تا سوره است که اینها به منزله سوره واحده‌اند. یعنی چهار تا سوره داریم که دو تا سوره محسوب می‌شود در قرائت نماز. سوره ضحی و "الم نشرح" با همدیگر یک سوره به حساب می‌آید. سوره فیل و ایلاف هم با همدیگر یک سوره به حساب می‌آید. کسی در نمازش اگر سوره فیل را خوانده، سوره فیل را خوانده رفته، این نمازش مشکل‌دار می‌شود. و فیل را با ایلاف بخواند. ضحی را با "الم نشرح" بخواند. اینها را به‌تنهایی، وقتی آدم حال خوشی دارد، و "الم نشرح لک صدرک" بخواند و اینها؛ چون امام معصوم این جور قرائت کرده‌اند، اینها در مشهور یک سوره به حساب می‌آید در قرائت، ولی در کتابت دو تا سوره است. در مورد این بحث اگر در یک رکعت اینها را هر کدامش را خواند، باید آن یکی هم مکملش... روایات دلالت ندارد به اینکه این دو تا سوره یکی باشند، یک سوره باشد. به‌تنهایی کفایت نمی‌کند خواندنش در نماز. پس اینها دو تا سوره، دو تا سوره است ولی یک دانه خواندنش در نماز کفایت نمی‌کند. بعد دو تا در برخی روایات هم که تصریح شده به اینکه باید متعدد... ثمرش کجاست؟ حالا ما اینها را دو تا سوره بدانیم یا یک سوره بدانیم؟ ثمرش در جاهای دیگر است. مثلاً کسی نذر بکند. معمولاً ما ثمرات را به نذر معروف در عالم طلبگی می‌گویند. هر چیزی که ثمره ندارد، در نذر خاصیت دارد. هر بحثی که خلاصه بحث بی‌خودی... آقای ثمرش چی؟ می‌گوید در نذر اثر... خلاصه کسی نذر بکند من یک سوره قرآن بخوانم اگر فلان حاجتم را گرفتم. یا حالا نذر نه، یک پول می‌گیرم برای میت شما ۵ تا سوره بخوانم. خوب، "الم نشرح" و ضحی را با همدیگر یکی حساب بکنیم یا دو تا حساب بکنیم؟ اینجا می‌گوییم که ما دو تا حساب می‌کنیم. در قرائت یک حساب می‌شود، ولی در کتابت دو تا حساب می‌شود. چرا؟ چون «بسم الله» دارد بین این دو تا سوره. و این اقوال همین است که واجب دانسته‌اند که «بسم الله الرحمن الرحیم» گفته شود. اگر کسی هم خواستیم دو تا را با هم در نماز بخواند و بینش «بسم الله»... چرا؟ چون که از طریق تواتر اثبات شده که اینها «بسم الله» دارند. و آن قرآن‌هایی هم که غیر از قرآن توش هیچی ندارد، حتی اعراب ندارد، نقطه ندارد، قرآن محتوی... هم «بسم الله» بین این دو تا سوره ذکر شده. پس علت دارد که این دو تا سوره «بسم الله»... ولو اگر قائل به این باشیم که این دو تا سوره هم یک سوره‌اند، باز بینشان و «بسم الله» گفته شود. چرا؟ چون مثل سوره نمل می‌شود، بین آیاتش یک دفعه مثلاً یک ذکر کرده در صورت «بسم الله» گفتن بین این دو تا واجب. و حالا خب دو تا قول شد، ولی اصح و اقوا این است که ما اینها را دو تا سوره بدانیم، ولی در قرائت کفایت نمی‌کند. باید حتماً با همدیگر خوانده شود.

بحث اینکه حالا کسی سوره حمد را بلد نباشد که بحث فوق‌العاده مهمی است. مخصوصاً برای کسی که تازه مسلمان... در خارج از کشور یک مثلاً انگلیسی‌زبانی را مسلمان کردیم. وقت نماز ظهر و عصرش هم هست و دارد آره، درست کنیم و بلد نیست. اینجا احکام فوق‌العاده مهمی دارد. ان شاء الله فردا بهش... الحمدلله رب العالمین.