!! توجه: متن زیر توسط هوش مصنوعی تولید شده است !!
بسم الله الرحمن الرحیم.
بخش مکان نمازگزار بودیم. احکام مکان نمازگزار را تا حدی مطرح کردیم. درباره مساجد بحث شد و بحث مسجد را تمام کردیم. مستحبات، محرمات و مکروهات مسجد را گفتیم. حالا مکروهات خود مکان نماز را می‌گوییم.

جاهایی هست، یعنی حالا مسجد یا بیرون مسجد، فرقی نمی‌کند، یک وقت‌هایی در یک حالاتی نماز خواندن در جایی مکروه است. این تقریباً ۲۰ مورد شاید باشد؛ می‌خواهیم این‌ها را اشاره کنیم.

اولین مورد، در حمام است. نماز خواندن در حمام کراهت دارد. حمام، آن بخشی که خودشان را شستشو می‌کنند و می‌شورند، رختکن و جاهای دیگر حمام، پشت‌بام حمام و فلان و این‌ها شامل حمام نمی‌شود. کراهت، آن بخش آتشگاه حمام است که آنجا آتش درست می‌شود و آب می‌دهند به حمام (حالا آبگرمش را بگوییم)، آنجا کراهت دارد. نه به خاطر حمام بودن، بلکه به خاطر آتشش. اختلافی هست که کسانی که کنار آتش نماز می‌خوانند، کراهت دارد یا ندارد؟ اینجا در این مبنا بر این است که کراهت دارد؛ آیا از برخی روایات دیگر فهمیده می‌شود که کراهت ندارد؟

مورد دوم، بیت‌الخلاء (دستشویی) است. آنجا، یا به قول ایشان، «بیوت القائط»، آنجا دستشویی است. در دستشویی نماز خواندن کراهت دارد، چون ملائکه جایی که بول جمع شده باشد، چه داخل خانه چه هر جای دیگری، بول توی ظرفی هم باشد، این‌ها ملائکه داخل آنجا نمی‌شوند. آزمایشگاه‌ها مثلاً ملائکه وارد نمی‌شوند؛ توی بیمارستان حتماً ملائکه وارد نمی‌شوند. از آن‌ور هست که هر مریضی تکان نمی‌خورد مگر اینکه دو تا فرشته... مریضی که ظرف بول ندارد، مثلاً اینجوری حسابش می‌کنی. در صورت نماز خواندن، رتبه جایی که ظرف بَولی باشد، ملائکه آنجا نمی‌آیند. خوب دستشویی هم همین‌طور است دیگر. به طریقی ملائکه تویش نمی‌روند. وقتی خواب دیدیم که تو دستشویی داریم نماز می‌خوانیم، رفتیم به آیت‌الله روحانی گفتیم. ایشان گفتند که پول می‌گذاری بانک، می‌روی مکه. چند وقت بعدش پول بانک داشتیم و رفتیم مکه. تعبیر خوابی که حالا، یعنی دستشویی را آن چاهش را تعبیر به بانک کردند، نمازش را تعبیر به مکه کردند.

در کُده‌ی آتشخانه. خوب، آتشخانه هم جایی است که درست شده برای آتش و این‌ها. آنجا هم کراهت دارد. جایی که نان درست می‌کنند، مثل نانوایی. مثلاً چون آتش دارد، تنور دارد. آتش حمام مثلاً این‌ها کراهت دارد؛ ولی هر جا که آتش باشد، این‌جوری نیست که کراهت داشته باشد. این هم نکته‌ای است. شما تو خانه بخاری داری و بخاری‌ات هم آتش دارد، کراهت ندارد. تو آشپزخانه، آشپزخانه اجاق گاز یا مثلاً آبگرمکن هست، دیگر آنجا کراهتی ندارد. این نکته مهمی بود. آتش‌های این‌جوری را که تو منزل استفاده می‌شود و این‌ها منظور نیست. جایی که مخصوص آتش است، المعده و ادامه‌ها، جایی که فراهم شده برای آتش، آنجا کراهت دارد.

حالا خانه زرتشتی‌ها چیست؟ آقا، آن‌ها هم اهل آتش و آتش‌بازی و این‌ها. چهارشنبه‌سوری که کل ایران را گرفته و تو خانه آتش دارند، آتشکده دارند، فلان این‌ها. تو خانه زرتشتیان کراهت دارد، چون روایت داریم در این زمینه. خالی از نجاست هم نیست بالاخره. نجس‌اند. دست خیس، پای خیس، از حمام می‌آیند، دستشویی می‌آیند. رفت و آمد، فرش خانه، فضای خانه، همه‌اش نجس است دیگر. اهل کتاب که حساب می‌شوند. اینجا ما بحثی که گذراندیم این است که این‌ها کتابی را هم کافر می‌دانستند. بله، بله، بله، بله. زرتشتی‌ها اهل کتاب‌اند و فتوای مراجع فعلی، خیلی از مراجع فعلی، آقا این‌ها (آی سیستانی‌ها) این‌ها نجس نیستند. از این جهت تو خانه زرتشتی‌ها دیگر اصلاً شاید کراهت هم نداشته باشد نماز خواندن. البته همین کراهت را هم گفته‌اند که اگر خیسش بکنی تو خانه مجوسی، کراهتش برطرف می‌شود.

رطوبت در مَعْطَن. نماز خواندن کراهت دارد. معطن کجاست؟ آنجایی که شتر وقتی می‌خواهد آب بخورد، سینه‌اش را می‌گذارد روی زمین. "مبارک العبل"، سینه شتر را می‌گویند "مبارک" (برکت)؛ اینکه می‌نشیند و می‌گیرد به زمین می‌چسبد، می‌چسبد. از جهت چسبیدن و ماندگاری‌اش، می‌گویند برکت. خلاصه جای شتر می‌نشیند که تویش آب بخورد، آنجا هم کراهت دارد.

مجرای آب. جایی که اصلاً در محل رفت و آمد آب است. شما همین رودخانه قم را الان در نظر بگیرید کراهت دارد، ولو آب هم نداشته باشد. جایی که محل جریان آب نباشد، کراهت بدی دارد. سَبَخه کراهت دارد. هر چیزی که روی سطح زمین را می‌گیرد، مثل نمک، شوره‌زار، اینجاها هم نماز خواندن کراهت دارد. جایی که سوراخ‌های مورچه تویش باشد، تپه‌ای که سوراخ مورچه باشد، لانه کردن. گاهی لانه می‌کنند و اصلاً خاک خودشان را می‌آورند بالا برای لانه‌شان که محفوظ بماند. نماز خواندن کراهت دارد. روی برف نماز خواندن کراهت دارد، در حال اختیار. اگه اضطراری باشد اشکالی ندارد. اختیاراً شما تو حرم امام حسینی، صف کشیده به بیرون، به برف هم هست. روی زمین، مثلاً حرم حضرت معصومه است، مثلاً توی صحن حرم برفی است، از مسجد اعظم اتصال پیدا می‌کند به حرم امام رضا. خیلی وقت است این‌جوری می‌شود. خب، اینجا روی برف نماز خواندن کراهت دارد. البته اگر اعضای هفت‌گانه روی برف قرار بگیرد. شما یک‌جوری بتوانی اعضای هفت‌گانه را بگذاری که روی برف قرار نگیرد، اینجا کراهتی ندارد. اگر اضطراری باشد که دیگر باز هم کراهتی ندارد.

بحث بعدی درباره اینکه بین قبرها و مقابل قبرها نماز بخوانی، ولو یک قبر باشد، یک امامزاده، چرا؟ قبلش نماز خواندن کراهت دارد. تو حرم حضرت معصومه، آن سمت که قبرها هست، کراهت دارد. خود قبر خودشان، حالا آنجا دیگر شاید استثنا باشد، قبر معصومین، چون "عند رأسها" کجا سفارش شده. خوب، حالا اگر در مورد اینکه شما بالا سر ایشان نماز بخوانی باید وارد نشده. در مورد معصومین وارد شده که خب اینجا فرق می‌کند. کراهت خود نمازخانه دم قبر مکروه نیست. چرا؟ اینجا چند تا چیز هست. یکی اینکه شما بین نمازگزار و قبر، یک چیزی حائل باشد. اگه حائل داشته باشی، کراهتش برطرف می‌شود. خود ضریح حائل است. قبر علما حائل است. نه، قبل از معصومه نماز نمی‌خوانیم که بالا داریم می‌خوانیم، موازی با قبر. قبر خیلی پایین است. ۲۰ متر، ۳۰ متر پایین‌تر باشد. پایین، عرض کنم که شما یک چیزی را اگر حائل بگذاری. تو قبرستان می‌خواهی نماز بخوانی، یک چیز حائل بگذاری. عصایت را حائل بگذاری، ولو یک تسبیح حائل بگذاری، جلو کراهت را می‌گیرد. یا فاصله ۱۰ ذراع باشد، ۵ متر فاصله از قبر داشته باشد، دیگر کراهت ندارد. علما جان، نه، بعید است. اینجا برای رفع کراهت است. می‌گوید: هر چیزی که بشود برایش حمل بشود که حائل باشد، کراهت را بر می‌دارد. اگر شما قبر پشت سرت باشد یا سمت چپ و راستت باشد، اینجا هم کراهت دارد. جلویت باشد، بحث دیگری است که داریم. «عصا» انزه گفته که این را بگذاری حائل، ولو شده این را بگذاری. نه، از عصایی است که تهش را آهن کوبیده‌اند. حالا می‌خواهد این عصا را به حالت ایستاده بگذارد جلویش، حائل کند، تو زمین فرو کند، جلویش بگذارد یا به عرض روی زمین جلو خودش بگذارد.

بحث دیگری که هست این است که شما اگر تو راه نماز بخوانی، این هم کراهت دارد، به شرط اینکه راهبندان نکند. راهبندان که بکند نمازت هم حرام است هم باطل. جلوی در حرم امیرالمومنین، حرم امام حسین واسه نماز می‌خواند. راه مردم، حرام هم باطل است. اگر جلوی در راهبندان نمی‌شود، اینجا کراهت دارد. به مسیر رفت و آمد، راهبندان هم نمی‌شود، اینجا کراهت دارد. ولو اصلاً هیچ‌کس هم نباشد، اصلاً کلاً خالی از عابر باشد، تو مسیر رفت و آمد است. بغل جاده، وسط جاده، وسط کوچه. بغل جاده، وسط کوچه، این‌ها کراهت دارد. بله، وایساده بود طرف کارگر شهرداری، نماز تو وسط خیابان می‌خواند. مسجد نماز گفتش که حاج آقا، این مدیر می‌آید رد می‌شود، اگر ببیند ما نیستیم قیمت می‌زند، پدرمان را در می‌آورد. گفتم: سر اذان می‌آید رد می‌شود. موقع نماز، اذان باید انجام بشود. شلوغ‌ترین وقت خیابان وقت اذان است. الان کار دارم. دقیقاً عجیب است. این تحریک شیطان است. تا دم عذاب می‌شود، واست کار می‌تراشد. به طرز عجیبی آدم احساس می‌کند سرش شلوغ است.

خانه‌ای که تویش مجوسی باشد، ولی خانه هم مال مجوسیه نباشد، یک مجوسی تو خانه باشد، تو آن خانه نماز خواندن کراهت دارد. روبروی آتش افروخته و شعله و هرچند چراغ زمینی باشد یا چراغ آویزان باشد، روبرویش، روبروی بخاری، روبروی آتش فلان این‌ها، روبرو کراهت دارد. بله، عرض کنم که قندیل هم که همان چراغ آویزان است. حالا بحثی که اینجا آورده‌اند، گفته‌اند که شعله‌دار بودن شرط نیست. همین آتشدان هم باشد، روبرویش نماز خواندن کراهت دارد.

و بحث بعدی این است که روی عکس نماز خواندن کراهت دارد، هرچند عکس روی بالش باشد، روی پتو. روی پتو وایساده، پتوی ببری پلنگی نماز می‌خواند. مساجد امام جماعت، گاهی روی این کراهت دارد. به هر نحو که می‌خواهد باشد. برای اینکه کراهتش از بین برود، با پارچه‌ای، با چیزی بپوشانند. حتی برخی فتاوا این است که حتی تو آن اتاق اگر عکسی باشد ولی روبروش هم نباشد، نظر حضرت امام به این است کراهت پیدا می‌کند. تصویر حالا مختصر روح. بله، الان همین عکسی که نماز می‌خوانیم، طبق نظر آقایان بله کراهت دارد، ولی خب بعضی وقت‌ها صورت گفتند که از برخی برداشت شده که خود صورت ملاک است. الان اینجا چون صورت ندارد، تو این عکس به نظر ما مشکلی ندارد.

روبروی قرآن باز یا در باز نماز خواندن کراهت دارد. در باز است، شما روبرو نماز بخوان. قرآن باز می‌خواهم خودت از رویش بخوانی. تو نمازت می‌خواهی یکی دیگر دارد می‌خواند و قرآن جلو شما باز است، این‌ها کراهت دارد. کربلا بودیم، نماز صبح. ربانی کاروان طلبه‌های معصومه بودیم و ما حاج آقای صبرانی هستیم. خلاصه ما را انداختند جلو واسه نماز و وایسادیم و گفتند که سوره هل اَتی را هم بخوان. قرآن درس گرفتیم. با نماز صبح هم بوده. تو قرآن خواندیم. جمع طلبگی باشد، ان قلت نباشد. بعدش دیگر ان قلت و سروصدا، این چه وضعی است؟ آقا، کراهت دارد. قرآن دستش گرفته، نماز خوانده، فلان. ثوابش بر همان نماز سوره دیگر می‌چربد. سوره‌ای فضیلت دارد. بله، باریک‌الله. این هم ممکن است که بشود. ورزش کرد. باز باشد که به شرطی که کراهت این است که چشم نمازگزار بهش بیفتد. چشمش به در باز بیفتد. چشمش به این قرآن باز بیفتد. هر چیزی که توجه انسان را به خودش مشغول کند، اصلاً کلاً همین حکم را دارد. تلویزیون. تلویزیون وایسادی روبروی یک نقشی نوشته. تابلویی، یعنی گل فرش باشد. صلات الخاشعین، که اولین کتابی است که ایشان نوشته، ۲۴ سالگی تقریباً، خلاصه گل فرش این‌ها هم اگر توجه را نگه‌داری، این کراهت دارد. حالا انسان اگر آدم انسان هم وایسد، آدم جلویش بشود، اینجا هم کراهت دارد اگر حواس آدم را پرت بکند. نظر مشهور علما است. روایتی در این مورد ما ندیدیم، نداریم.

شما تو معبد یهودی‌ها اگر بخواهی نماز بخوانی، معبد یهودی‌ها و مسیحی‌ها نماز کراهت دارد؟ آقا، ندارد، به شرط اینکه نجس نباشد. ولی باز هم مستحب است که شما یک خورده آب بپاشی و صبر کنی خشک بشود، بعد نماز بخوانی. حالا من آقا تو معبد مسیحی‌ها و یهودی‌ها بخواهم نماز بخوانی که شما گفتی کراهت ندارد، بدون اجازه این را اگر نماز بخوانم، نمازم باطل است یا اجازه‌شان حتماً لازم دارم؟ بحث اول این است که شهید اول کتاب ذکر گفته که احتمالاً اذنش لازم است، چون اونی که وقف کرده غرض واقف به این بوده که یهودی و نصرانی اینجا عبادت بکند. قرینه بر این است که ولو بله، واقف ولو مسیحی باشد و به وقفش با همان شروطی که آمده عمل می‌شود. مالک بله. و همان افراد موقوف‌علیهم فقط تعلق می‌گیرد. گبر ولو بی‌دین. طرف راضی نیست دیگر مالکش چی بشود؟ قاسم قصد بکنی که حتماً نباید مالکش مسلمان بشود که هر دینی باشد، کافر باشد. دست همه جا صدق می‌کند. اینجا هم چون ممکن است که یهودی و نصرانی وقف کرده و شهید ثانی می‌فرماید که اینی که ما اذن این‌ها را شرط بدانیم، احتمالش قوی است، هرچند تو روایات مطلق گفته، گفته تو معابد این‌ها می‌توانی نماز بخوانی. ولی خب ما احتمال قریب به یقین، احتمال قوی این است که باید حتماً اجازه‌شان را داشته باشی. خب، این بحث بعدی‌مان را داشته باشیم. اینجا شاید روایت خاصی برایش داریم و اینکه حالا شما آب بپاشید، شاید منظور طهارت باشد. یعنی آن مقدار که ازاله نجاست ازش بشود. شاید هم فقط برای اینکه سرایت نکند به بدن شما. یعنی همین که می‌گوید بگذار آب بریز، بعد بگذار خشک بشود. یعنی اگر نجاستی بوده، حالا دیگر الان دیگر شما که دیگر نجاستی هم اگر باشد، سرایت نمی‌کند. اگر شرط بدانیم که البته اینجا اگر آب قلیل باشد و بریزیم که باز خود این دوباره بد است. یک تکه رویش آب ریختیم دیگر. خیالمون راحت شد که اینجا الان دیگر پاک است. می‌شود؟ چرا، روایت داریم. اگر روایت باشد که دیگر حرفی دیگر نمی‌شود در موردش زد.

خب، از جاهای دیگر که کراهت دارد این است که شما در مقابل انسان نماز بخوانی که این حواست را پرت می‌کند. این دو مورد آخرش، یکی روبروی دیواری که رطوبت از چاه گرفته، از چاه دستشویی. دیوار رطوبت از چاه دستشویی گرفته. این هم حالا چه بول باشد چه غائط باشد، چه سایر نجاسات، فرقی نمی‌کند. در مراقُد هم کراهت دارد. طویله حیوان‌ها می‌آیند آنجا فقط آب می‌خورند، ولی در مورد طویله گوسفند کراهت نداریم. مستحب هم باشد، چون پیغمبر فرموده‌اند که این‌ها آرامش دارند و برای برکت آرام خوب است.

و بحث بعدی که اینجا داریم درباره این است که زن بر مرد مقدم بشود، هم‌ردیف بشود. این‌ها را ملحق به کراهت بدانیم یا حرام بدانیم؟ اینجا چند تا نظر وجود دارد: زن جلوتر از مرد وایسد یا هم‌ردیفش باشد، اگر حائلی بین‌شان نباشد و فاصله‌شان هم ده ذراع نباشد، کراهت دارد. اگر حائل نباشد و ۵ متر هم فاصله نباشد، یعنی ۴ متر فاصله است، بدون حائل، اینجا کراهت دارد. حرام نیست. برخی فقها گفته‌اند که حرام است، نماز هر دو هم باطل. مطلقاً می‌خواهند با هم شروع کنند. می‌خواهی یکی دیگر زودتر شروع کند. برخی دیگر گفته‌اند اگر با هم شروع کردند، نمازشان باطل است. اگر یکی زودتر شروع کرد، یکی دیرتر شروع کرده، آن که زودتر شروع کرده، دیرتر شروع کرده، نمازش باطل است. مسجد گوهرشاد، خیلی جاهای دیگر حرم، زن وایساده، مرد بغلش وایساده دارد نماز می‌خواند. پشت شروع، اشکال ندارد. جفت‌شان باطل است. بنابراین ولی در هر صورت این مرد هم نباید عقب‌تر باشد، آن زن هم نباید برود جلو. بعضی وقت‌ها می‌رود تو محراب. مورد داشتیم، طرف رفته مسجد گوهرشاد تو محراب، مشکل‌دار می‌کند. مسجد کوه خضر، محراب. بابا چه کاری است؟ ای بابا! اینجا اگر نمازشان باطل باشد، فرقی نمی‌کند این‌ها اجنبی باشند یا محرم باشند. نمازشان به جماعت اقتدا کنند یا فرادا بخوانند. نماز هر دو واجب باشد، یکی مستحبی یکی واجب، یا هر دو مستحب، فرقی نمی‌کند. اگر یک زن جلوتر باشد یا هم‌ردیف باشد، نمازشان باطل است. درست کنیم. حائل چه‌جوری درست می‌شود؟ مانع از دیدن همدیگر بشود. اینجا دیگر ما تصویر بگذاریم، اعصاب بگذاریم و این‌ها نیست. هر چیزی حائلش بنا به خودش. حالا یک عده گفته‌اند آقا اگر حائل ولو تاریکی هم باشد، اشکال ندارد، همگر نبین ند. چراغ خاموش می‌کنیم یا اینکه یکی نابینا باشد. مرد نابیناست وایساده دارد نماز می‌خواند، خانم هم جلو. دیگر نمی‌خواهد بهش خودش. اگر زن نمازگزار و مرد نمازگزار که بیناست چشمش را ببندد، ایمان محل نمی‌شود. اگر محل سجده زن مساوی باشد با محل پاهای مرد، آنجا که سجده می‌کند موازی با پای مرد است، اینجا هم اشکالی ندارد. ولی کلاً زن باید پشت باشد. اینجا هم دیگر «خلفه» بهش می‌شود گفت دیگر. همین‌قدر که رفت یک خورده پشت عقب، یک مقدار عقب‌تر. عَقَب کَفّ.

بحث بعدی در مورد محل سجده است که دیگر مجلس را من مقتضی می‌دانم. الحمدلله رب العالمین.