!! توجه: متن زیر توسط هوش مصنوعی تولید شده است !!
بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین. صلی الله علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم المصطفی محمد و آله الطیبین الطاهرین و لعنت الله علی القوم الظالمین من الآن الی قیام یوم الدین.

درباره احکام میت، پنج بخش بود کلاً؛ احتضار، غسل و کفن و نماز و دفن. این پنج تا. ما رسیدیم به بخش نماز. نماز میت را بخوانیم و بعدش دیگر بحث تیمم و کتاب طهارت تمام می‌شود.

من کلیت نماز بر میت را می‌گویم، بعد می‌رویم سراغ جزئیات. هرکس که مسلمان باشد یا در حکم مسلمان باشد و شش سالش شده باشد، نماز میت دارد. در غسل از چند وقت داشتیم؟ از چهار ماه. از چهار ماه سقط چهار ماهه غسلش واجب می‌شود، ولی برای نماز میت باید شش ساله شده باشد؛ شش سال تمام. لذا بحثی این هم خوب است. این تسلط به مباحث فقهی خیلی چیزها را حل می‌کند و کمک می‌کند، حتی در فهم مسائل تاریخی. مثلاً درباره جریان حضرت علی‌اصغر (علیه السلام) در مقاتل اختلافی است که ایشان دفن شده یا نشده و چه و این‌ها. بحث دیگری که هست این است که حضرت نماز خواندند، وقتی که علی‌اصغر را پشت خیمه آوردند. این نماز چه نمازی بوده؟ برخی گفتند نماز میت بوده. می‌گویند که فقهای ما گفتند که ما نماز میت برای زیر شش سال نداریم، پس نماز میت نبوده. نماز، مثلاً، استعانت بوده، نماز صبر بوده. هرچه بوده. مستحب هم حالا نماز استعانت می‌تواند مستحب باشد، بله. این واجب کفایی هم است. کسی که غسل ندارد، نماز دارد حتماً. کسی که غسل بله، دیگر شهید ربطی به بچه‌ای که شش ساله شده باشد، بچه سه ساله، چهار ساله. این‌ها مراسم ختم که برای بچه سه ساله می‌گیرند، ولی شهید ثانی، خود همین صاحب شرح لمعه، ایشان بچه‌های کوچک زیاد از دست می‌داده. لذا کتاب "مسکن الفؤاد" را می‌نویسد. کتاب فوق‌العاده‌ای است. ترجمه ایشان "مسکن الفؤاد" را می‌نویسد. احادیثی که در مورد اینکه کسی عزیز از دست بدهد، مخصوصاً بچه از دست بدهد، چه ثواب‌هایی دارد، یک کتاب کرده. برادر کوچکترمان که از دنیا رفت، به خدا پدر و مادرم بی‌تابی می‌کردند، این روایت را می‌خواندیم برایشان. خیلی جذابیت دارد. کتاب فوق‌العاده‌ای است. باید دست مردم برسد. اصلاً بنده خودم یک طرحی داشتم، متاسفانه این‌ها را دادیم، ولی آدمش پیدا نمی‌شود، متاسفانه که بخواهد پیاده بکند. یکی اینکه در غسال‌خانه‌ها کتاب‌هایی داشته باشیم در مورد اینکه این میت خودش کجا دارد می‌رود و اینکه این صاحب عزا باید چه کارها بکند. به چیزهایی که تسلیت‌بخش باشد به او. حالا در مورد تسلیت هم صحبت می‌کنیم امروز، ان‌شاءالله.

روایتی که در فضیلت صبر است. فرشته‌ای هست در قبرستان. جنازه را که دفن می‌کنند، کارش این است که تصرف می‌کند در بازماندگان که این‌ها بتوانند صبر بکنند. روایت فرمود که وگرنه همه‌شان قالب تهی می‌کردند، کسی نمی‌توانست از قبرستان بیرون بیاید. یک آرامشی ایجاد می‌کند. روایاتی که در فضیلت صبر است. یک دانه به پشت دست زدن، یک کلمه و خدای نکرده خلاف بگوید، چیزی بگوید: "خدایا چرا؟ چرا اینجوری؟ چرا بچه من فلان؟" این‌ها همه اجرش می‌پرد.

روایت دیگری که دارد، مثلاً امام جواد (علیه السلام) در روایتی قریب به این مضمون، به یکی از اصحابشان نامه می‌دهند. می‌گویند: "خدا وقتی که کسی را دوست دارد، می‌گردد در مالش و در فرزندانش نگاه می‌کند، بهترینش را جدا می‌کند که بهش اجر مضاعف بدهد." بهترین بچه‌هایشان را زود از دست می‌دهند. مثل خود همین پسر شهید ثانی. پسر ایشان، صاحب معالم، شیخ علی، یک نوه‌ای داشته که در کتاب "قصص العلماء" تنکابنی در مورد آن فرزند صحبت می‌کنیم و چه عجیب‌غریبی بوده. من وقتی ترجمه کردم، در همین وبلاگ خودمان گذاشتم. مطلب که در مورد ویژگی‌های آن بچه می‌گوید: "بچه عجیب‌غریبی که می‌گوید در طول عمرش یک بار نشد به صورت من نگاه کند. یک بار نشد... چی بگویم؟ یک بار نشد... چی بگویم؟ اینجوری جوانیم مرد و دیگر من واقعاً دیگر صبرم را از دست دادم."

خلاصه، اینجور روایات برسد دست مردم، ببینند. در خود قبرستان‌ها، هر قطعه‌ای که دارد، دور تا دور بنر بزنند، بنویسند این میت الان اولین چیزی که می‌بیند نحوه سؤال پرسیدن ازش در قبر. خیلی‌هاش را دیگر اصلاً ماها چون نگفتیم و بس که مطالب متاسفانه دست عوام بیفتد، یک جور دیگر می‌شود. تبدیل به جوک شده دیگر. الان دیدید دیگر سریال "صالح" شب اول قبر لو رفته. خیالتان راحت بشود، مثلاً. چی شده؟ مسئول فلان قبرستان را گرفتند چون یک چه می‌دانم اینجا برقش قطع بوده، امشب از آب نداشته. لطیفه‌هایی که خیلی‌هاش هم مستوجب عذاب است.

بله، آن شخص ملعون شبلی بوده، اگر اشتباه نکنم. اگر اسمش درست یادم بیاید. امام سجاد (علیه السلام) فرمودند که ما مانده‌ایم با این مردم چه شش بهاره. حضرت فرمودند که: "ما ماندیم که چه کنیم با این مردم؟ حرف بزنیم، مسخره می‌کنند. حرف نزنی، می‌گویند این‌ها چه اهل بیتی‌اند که حرف نمی‌زنند؟" بعد آن جمعیتی که دور حضرت نشسته بودند در مجلس. حضرت فرمودند که پیغمبر اکرم فرمودند قریب به این مضمون: "میت وقتی تابوت می‌گذارند، دست می‌گیرند، میت می‌نشیند بر تابوت و فریاد می‌زند، نعره می‌زند بین اطرافیان. می‌گوید که خیلی جای سختی دارند من را می‌برند، حواستان جمع باشد. مال حرام و چه و چه این‌ها بیچاره می‌کند آدم را."

این شبلیه، شبلی بوده اسمش به نظرم. اگر اشتباه نکنم. "ان یسبه، ان یثبه" با "ث" سه نقطه را سرچ کنیم یا "ویلی" را سرچ بکنید. جفتش را با همدیگر عطف کنید. متن روایت، متن عجیبی است. خیلی متاثر شدم. بعداً خود حدیث را دیدم. این بابا برمی‌گردد آنجا. می‌گوید که: "آقا این میتی که روی تابوت نشسته، یک وقت نپرد روی گردن مردم!" خدایا، اگر غرض این آدم تمسخر حدیث رسول الله بود، به بدترین نوع مرگش برسان. نفرین ببخشید. اسمش زمره است با ز. اسمش یا زمرة بن جندب؟ آره، با ز. زمره. میم، ه. منقد حدیثش قشنگه. تبرک بخوانیم. امروز مربوط به بحثمان هم هست. حالا بگذریم.

خلاصه می‌گوید که حضرت اینجوری فرمودند. و چهل روز بعدش غلام این زمره یا زمره آمد خدمت حضرت. دیدند تنش مثلاً دارد می‌لرزد، حال خاصی دارد. و چی شده؟ از کجا می‌آید؟ گفت: "آقا جان، از مراسم دفن زمره یا زمرة بن جندب، به نظرم. بله، از آن مراسم دارم می‌آیم. وقتی که خواستم دفنش بکنم، من رفتم تلقینش را بگویم." که حالا احکام تلقین را می‌خوانیم امروز، ان‌شاءالله. "به خدا قسم، با همان صدایی که در دنیا ازش می‌شنیدم، همانجا صدای خودش را شنیدم که گفت وای بر من، هر آنچه که مسخره کرده بودم و امام فرموده بود، دیدم و چه کنم که دیگر دستم در این دنیا خالی است و به بدترین جا دارد من را می‌برد." شوخی مختصر ساده با اینجور مسائل، چه جور آثاری، چه جور عقوبت‌هایی دارد.

حالا دیگر بخواهیم ما کلاً بعضی‌ها که منکر می‌شوند، بعضی‌ها اصلاً سخره‌های عجیب‌غریبی تو دل بقیه را هم خالی می‌کنند. این تیکه در مورد میت حضرت می‌فرمایند جمله قشنگی. زمره، زمرة بن سمور (امکان قفسه که حدیث رسول الله را هم خندید، هم خنداند). چقدر تعبیر عجیب است. حدیث را شنید، خندید، بقیه را هم با این حدیث خنداند. حالا مسخره نه. مسخره، یعنی گاهی از همین طرف اعتقادی ندارد، بخندد.

میت می‌میرد. برای مؤمن راحت است. برای کافر خیلی سخت است. «علم المنن و حامله فان کان له عند ربی خیر مو» کی دارد غسلش می‌دهد؟ کی دارد حملش می‌کند؟ اگر او آدم خوبی باشد، زودتر ببرید و «و ان کان غیر ذالک ناشدهم ان یقصرو». قسمشان می‌دهد. «ناشدهم» قسم دادن. «فقال زمرد سموره ان کان...» دیگر سوار، امکان کبوترقول، قفذ من الصیر و زهک و اضحکه. اگر اینجوری که شما می‌گویید می‌پرد از روی تابوت، هم خودش، بقیه هم خندیدند به حدیث رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم). «فاخذت غلام و هو یقول الولی سمور خلا منی کل حلیم و حللت به دار» همه رفتند. دار جهیم ورود می‌کنم. می‌روم و «بهاوم ابیتی و المقین» خواب و بیداری آنجا. الله اکبر، الله اکبر. «هذا اجر من حدیث» آن یکی حدیثم اگر پیدا بشود، ببخشید. همین جمله‌ای که میت به اطرافیانش می‌گوید، می‌گوید که من دارم می‌برم به خانه تنهایی و مراقب باشید، اینجا جایی است که همه‌تان می‌آیید. حدیث یکی دیگر است. یک نقل دیگر است.

فاصله گرفتیم. واجبات در نماز میت ما پنج تا واجب داریم در نماز میت: اولش قیام، دومین قبله. ایستاده باشند، رو به قبله باشند. بعد سر میت سمت راست نمازگزار باشد. یعنی اینجوری نباشد که میت سمت چپش بگذارد، خودش بایستد رو به قبله و این‌ها. نه. باید بایستد، میت جلویش باشد و بله بله. بعد نیت. باید سرش سمت راست امام باشد. فقط جلوی امام باشد و سرش هم سمت راست امام باشد. خب، نیت هم باید بکند نماز را بخواند. پنج تا تکبیر هم نکات شیرین و بامزه هم داریم، ان‌شاءالله می‌رسیم. تا جایی که می‌شود ایستاده بخواند. قیام.

اگر حالا نتوانستند ایستاده بخوانند، می‌نشیند. همانجور که نمازهای یومیه که در بحث صلات، ان‌شاءالله. حالا آقا یک کسی عاجز است، نمی‌تواند نماز بخواند. او نماز میت می‌خواند. حالا این آقایی که عاجز بود، نشسته خواند. تکلیف از بقیه که می‌توانند ایستاده بخوانند، برداشته می‌شود یا آن‌ها باید بیایند بخوانند نمازش را؟ یک احتمال این است که ساقط می‌شود، چون بالاخره نماز میت صدق کرد، درست. یک احتمال دیگر این است که ساقط نمی‌شود، چون وقتی که کس دیگری هست که می‌تواند کاملش را بخواند، نوبت به عاجز نمی‌رسد. شهید اول توقف کرده‌اند اینجا. نظر خاصی نداده‌اند.

حالا نمازگزار، امام یا مأموم. این‌ها احکامشان با هم فرق می‌کند. امام، حالا یا امام یا یک نفر دیگر. اگر یک نفر، امام نمی‌گویند که تکی دارد نماز میت می‌خواند. این بحث را در زلزله، ان‌شاءالله خدا نیاورد سرمان، خیلی پیش می‌آید. چند تا میت خلاصه درمی‌آورند و نماز می‌خواهند بخوانند و جمعیت هم میت زیاد است. آنی که می‌خواهد نماز بخواند، کم است. مشکلات اینجوری گاهی هستش. حالا یک سری شقه‌هایش هست که بهش می‌پردازیم.

این آقایی که حالا یا خودش یا امام است، این باید رو به قبله بایستد. سر میت طرف راستش باشد. میت را هم به پشت خوابانده باشند. به جلوی نمازگزار باشد. معمول ماهاست. میت لازم نیست مثل قبر صورتش رو به قبله باشد. به پشت خوابیده باشد. مأموم همین که امام را، همین که ببیند که امام است، کافیه. و همین هم که میت جلوی امام جماعت باشد، کافیه. ولو بعداً بیاید. این صف‌ها طولانی بشود. دیگر میت جلوی امام جماعت نباشد. در صف‌ها خیلی گسترده شد. مأموم هم امام را ببیند. یک مأموم دیگر مانع نمی‌گذارد. این آقا امام را ببیند. چند تا مأموم صفحه اول مثلاً مأموم‌های دیگری که ایستاده‌اند، نمی‌توانند امام را ببینند. این نمازگزار از میت بیش از حد عرفی فاصله داشته باشد. میت را آنجا بگذارند، نمازگزار آنجا ایستاده. اهل سنت بعضاً این مشکلات اینجوری هستش. آن‌ها صف‌ها وقتی از بغل به همدیگر می‌چسبند، آنقدر فاصله داشته باشد، یک نفر به زور خودش را جا می‌کند، ولی از پشت می‌بینی نفر اول سر چهار مردون، نفر دوم ته آذ. آنقدر فاصله. آره، یعنی یکیشان حتی مثلاً شما می‌بینی که طرف دارد بیرون، بله. از کنار می‌ایستند. طرف در مسجدالحرام مثلاً دارد در خود، بله. یکی ایستاده در خیابان، صدا را می‌شنود، همانجا کفشش را درمی‌آورد. پس این فاصله نباید زیاد باشد.

حالا این آقای نمازگزار باید عورت خودش را بپوشاند و لباس و بدنش هم باید از حدث پاک باشد. دو تا احتمال. برخی گفتند شرط. برخی گفتند شرط لباس و بدنش هم حالا عدسی داشت، گفتند اشکالی ندارد. نمازگزار باید نیت کند. این شرط چهارمش بود که در مورد نیت گفتیم. نیت کنی که می‌خواهد نماز بر میت بخواند. چه می‌خواهد این میت یک نفر باشد یا می‌خواهد چند نفر باشد. نشناسد. ولی حداقل تا این حد بداند که میت مرد است یا زن است. یک وقتی گفتم حتی نمی‌داند میت مرد است یا زن است، آن هم اشکالی ندارد. ولی خب ظاهراً اشکال دارد. چون در ضمیر آوردنش متنش حالا باید درست... نه. واسه ضمیر آوردنش هم مشکلی نیست. ضمیر را دوست دارد مذکر بیاورد، دوست دارد مؤنث بیاورد. مذکر بیاورد به اعتبار لفظ میت. مؤنث بیاورد به اعتبار لفظ جنازه. جنازه مؤنث است، میت مذکر است. لحاظ المیت، لحاظ الجنازه. قصد قربت داشته باشد. نیتش هم باید موقعی که تکبیر می‌گوید، باشد. نیت را هم تا آخر نماز نگه دارد.

خب، پنج تا تکبیر دارد. این خیلی خوب است. بلد باشیم. به دردمان هم می‌خورد. خیلی ساده هم هست. پس واجبات نماز میت قیام بود. دیگر چی بود؟ رو به قبله بود و میت سمت راست باشد. نیت و پنج تا تکبیر. حالا پنج تا تکبیر چیست؟ پنج تا تکبیر، بله. پنج تا «الله اکبر» می‌گوید. مابین هر کدامش یک دعایی می‌خواند. تکبیر الاحرام. نماز برای غیر سنی پنج تا است. برای برادران اهل سنت و بدن عزیزمان چهار تا است. یک دعای آخرش را یک خرده فرق می‌کند.

اولی‌اش تکبیر می‌گوید، بعد هم یک جمله: «اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله، اللهم صل علی...»
الله اکبر. «اللهم صل علی محمد و آل محمد.»
الله اکبر. «اللهم اغفر للمومنین والمومنات والمسلمین و المسلمات.»
الله اکبر. «اللهم اغفر لهذا المیت.»
الله اکبر. تمام.

الله اکبر. «اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله.»
الله اکبر. «اللهم صل علی محمد و آل محمد.»
الله اکبر. «اللهم اغفر للمومنین والمومنات.»
الله اکبر. «اللهم اغفر لهذا المیت.»
الله اکبر. پنجم تمام.

بعد تکبیر دوم که صلوات بود، مستحب است بقیه انبیاء را هم اضافه بکند. بعد تکبیر سوم برای همه مؤمنین و مؤمنات بود. مستحب است دعاهایی که از ائمه وارد شده را هم اضافه بکنیم. بعد تکبیر چهارم برای میتی که بالغ است و شیعه است، دعا می‌کند. میت هم بالغ باشد، هم شیعه باشد. دیگر این دعا را نمی‌خواند. این دعای چهارم. بعدش هم دیگر تکبیر پنجم و تمام می‌شود.

حالا اگر میت از مستضعفین باشد. میت از مستضعفین. این بابا مثلاً آدم‌های بی‌سوادی که اصلاً دیگر بنده خدا توی فضای بیابانی بزرگ شده که اصلاً فقط گوسفند شیر می‌دوشید و زندگی می‌کرد. اصلاً از همه‌جا بی‌خبر. این مذهب حق را نشناخته، ولی با حق هم دشمنی نمی‌کند. تابع شخص معینی هم نیست. با دعای مستضعف برایش دعا می‌کنم. یک دعای کلی برای مستضعفین. مستضعفین غیر از آن مستضعفینی که امام می‌فرمودها. این مستضعف یعنی کسی که... این همانی است که زراره بود ظاهراً. ظاهراً یا هشام بود. سؤال که آقا هشام بود به نظرم. آقا مستضعف چیست؟ حضرت فرمود: "بزرگ می‌شوی می‌فهمی." نمی‌فهمی چیست؟ کسی که حالا شرایط به نحوی جاهل قاصر بود، جاهل مقصر نبود. بالاخره به حقیقت نرسیده، نتوانسته از حقیقت باخبر باشد.

نماز میت بر طفل. این بچه اگر از پدر و مادرش متولد شده، برای پدر و مادرش دعا می‌کند. اگر فقط از پدر یا فقط از مادرش... چیست؟ متولد شده، برای همان که شیعه است فقط دعا می‌کند. اگر هیچ‌کدام از این‌ها شیعه نیستند، بعد از تکبیر چهارم هر دعایی که دوست دارد، دعای آخر که مخصوص میت است، هر دعایی دوست دارد می‌خواند. اصلاً واجب نیست. اینجا اینجا منظور از طفل چه طفلی است؟ از شش سال تا بلوغ.

نماز، حالا در منافق خواستیم نماز بخوانیم، لوازم میت بنی‌صدر، الحمدلله مثلاً توفیقی شد، اعدامشان کردیم. نماز میتشان را هم بخوانیم، چکار می‌کنیم؟ اینجا البته برخی گفتند اینجا منظور از منافق مثلاً یک گروه خاصی از مسلمین است که حالا ما به خاطر وحدت نمی‌توانیم اشاره بکنیم. به اسلام تظاهر کرده ولی دشمنی می‌ورزد. این قید دشمنی ورزیدن. مستضعف اگر دشمنی نورزد، مستضعف است. دشمنی بورزد، می‌شود منافق. این فقط چهار تا تکبیر دارد. تکبیر پنجم می‌شود تکبیر چهارمش. چهارم که مابین چهارم و پنجم دعا می‌خواند. آفرین. آره دیگر. برای خاص این دعا نمی‌کند. بعد گفتند تکبیر چهارم لعن و نفرینش می‌کند. برای خودش به نحو لعن.

جمعیتی جمع شدند و نماز میت هم دارد می‌خواند و اول که شهادت دادیم به خدا، سلامتم فرستاد. یک تعدادی هم زن هم غش کردند و رسید به تکبیر سوم. گفتی مابین سوم و چهارم دعا برای همه مؤمنون و مؤمنات هم کردیم. خیلی فضا تلطیف شد و جمع باصفایی خلاصه رسیدیم به دعای چهارمش. «اللهم العن اعداء المنافق.» واجب است لعن کردنش. دو تا نظر از خود شهید اول. یک جایی برداشت شده که ایشان واجب می‌داند که واجب نمی‌داند. ولی دعا کنیم. دعای لعن می‌کنیم برایش. «اللهم العن اول الظالم.»

فقهای امامیه اجماع دارند که توی نماز میت طهارت از حدث شرط نیست. وضو نداشتی، غسل نداشتی. زن حائض هم می‌تواند شرکت بکند. جنب هم می‌تواند شرکت بکند. آن موقع احتضار است که زن جنب، زن جنب، یا زن حائض و مرد جنب کنار محتضر باشند. آن هم تا موقع جان دادنش. بعدش اشکال سلام دادن در خصوص لوازم میت نه. مستحب نیست. باید از جهت تغییر دادن اهل سنت سلام می‌دهند. جهت تغییر واجب می‌شود سلام. مستحبات تدفین وقتی که داریم... کدام حالا نمی‌دانم به کی سلام می‌دهند سونیا. ولی ظاهراً در نماز من یادم نمی‌آید این همه نماز میت سنی. ولی مکه و مدینه دارد. بله. همش الصلاة والتفنین و رجل مثلاً دو تا بچه و یک یکی از مستحبات تدفین این است که فوت این مؤمن بقیه را باخبر کنند. بگویند که این بابا از دنیا رفته. تو بقیه آماده بشوند برای تشییعش و تجهیزش. آماده بشوند مؤمنانی که می‌آیند. خودشان اجر و پاداش می‌برند. خود این میت هم به دعای آن‌ها بخشیده می‌شود.

اگر میتش میت درست حسابی و کار درست باشد، در قبر که می‌گذارند، اولین بشارتی که به این میت می‌دهند این است که تمام کسانی که آمدند تشییع جنازت، مثل روزی شدند که از مادر متولد شدند. یک کسی مثل عبدالله جعفری مثلاً. یک کسی مثل پهلوانی. یکی به یک چیزی مثل خود حضرت امام جواد حیدری. امروز بله. این بزرگان اولین بشارتی که به خودمان بزرگ می‌دهند این است که همه این‌هایی که آمدند، مثل روزی شدند که از مادر متولد شدند. مستحبی که هر دو تا را عمل بکنیم. هم عجله بکنیم، هم بقیه را خبر بکنیم. یعنی هم زود دفن کنیم، هم بقیه باخبر. مستحب است که تشییع‌کننده پشت سر جنازه بیاید یا یکی از دو طرف جنازه. جلوترش مکروه است. مگر اینکه تقیه باشد. پشت جنازه بیاید. بله.

تشییع جان، نماز میت را که گفتی. نماز کامل تمام نشده. این مابینش یک چند تا پرانتز باز می‌کنم، بعد دوباره می‌آییم توی خود نماز میت. پس در تشییع پشت جنازه باشند یا یکی از دو طرف جنازه. جلوترش مکروه. مستحب است تربیع کنند. چهار طرف جنازه را بگیرد. یک آدم چهار طرف جنازه را برود. چهار تا مرد چهار طرف جنازه باشند. این یکی بهترش این است که هر کدام از این چهار تا با همدیگر ضربدری جابجا بشوند. به چه نحوی؟ به نحو اینکه اول طرف راست جلو را بگیرد، بعد بیاید طرف راست عقب. اول طرف راست جلو، بعد بیا طرف راست عقب، بعد برود طرف چپ عقب، بعد برود طرف... آره. از طرف راست جلو، طرف راست عقب، طرف چپ عقب، طرف چپ جلو. چه سمتی باشد؟ طرف راست جلویش، یعنی سمت پهلوی چپش. این جهتش. یعنی این دیگر. یعنی سرش جلو دیگر. سرش جلوی راست جلو، یعنی طرف سرش دیگر. سمت چپ میت. گرفتی چی شد؟ یا اگر میت سرش جلو است، شما می‌گویید راست جلو. تابوت. خب، تابوت اگر سر میت جلو است، راست جلو میت هر طرفی هست، همانجا راست جلویش. این هم از این.

دعا کنند موقعی که دارند به حق و شرف لا اله الا الله. در روایات این‌ها را ندارد. مستحب است وقتی جنازه را برداشتند، می‌گویند: «بسم الله اللهم صل علی محمد و آل محمد، اللهم اغفر للمومنین والمومنات.» وقتی جنازه را دیدند، این را بگویند: «الله اکبر هذا ما وعدنا الله و رسوله و صدق الله و رسوله، اللهم زدنا ایمانا و تسلیما. الحمدلله الذی تعزز بالقدر و قهر العباده بالموت، الحمدلله الذی لم یجعلنی من السواد المخترم.» محترم بی‌بصیرت از دنیا برود، نفهمد چی به چی است. خدا را شکر اینجوری نیست. این هم دعای موقع دیدن جنازه است. موقع برداشتن جنازه هم دعای خودش را داشت.

مستحب است آنی که دارد نماز میت می‌خواند، طهارت هم داشته باشد. مستحب است در نماز میت هرچند قادر باشد که وضو و غسل کند، ولی وضو و غسل نمی‌کند. تیمم می‌کند. نماز میت نرسد. ترسی هم نداشته باشد. باز تیمم بکند. مستحب. اشکال مستحب است که اگر میت مرد است، امام بایستد مقابل کمر میت. اگر مقابل سینه میت. اگر میت هم خنثی است، حکم زن را دارد. خنثی احکامش بیچاره می‌کند آدم را. حالا می‌رسیم بعداً که این مثل خنثای مشکله باشد یا غیر مشکله باشد. دوجنسه کلم زیاد شده. متاسفانه در بحث ازدواجش خیلی مشکلات هست. خودشان نه. از اول آنجا به دنیا آمده، خنثای مشکل. حالا تشخیص خنثی به این نحوه است که وقتی ادرار می‌کند، از کدام عضو زودتر ادرار می‌آید؟ یا از اگر با همدیگر می‌آیند، از کدام زودتر قطع می‌شود؟ از آلت رجولیت یا آلت انوسیت. اگر از هر دو با هم می‌آید، بله دیگر. خنثی دارد. جفتش نه. جفتش را دارد. آدم نیست. بله دیگر. خنثی اینجوری. حالا به قول شما شاید هم نداشته باشد هیچ کدام. اگر از هر دو با هم بیاید، از هر دو با هم قطع بشود، می‌شود خنثای مشکل. با مردها که هست باید احکام زنان را رعایت کند. با زنان که به احکام مردان رعایت کند. بعد نماز خواندن احکامی دارد که مشکل طهارت کمتر به احکام خنثی پرداختیم. ولی یک جاهایی در نکاح و ارث و این‌ها خیلی مشکلاتی پیش می‌آید. مشکلاتی حتی در بحث دیه و این‌ها خیلی کار سخت می‌شود.

مستحب است نماز را جایی بخوانند که معمولاً نماز میت آنجا می‌خوانند. مثل نماز توی مسجد امام حسن عسکری می‌خوانده. خوانده شده. تبرک تویش هست. مخصوصاً برخی بزرگان. امام زمان هم تشریف آوردند اینجا. واسه آیت‌الله گلپایگانی که امام زمان تشریف داشتند. خدایا تبریزی ظاهراً حضرت را دیده بودند موقع نماز میتشان. نقل کرده بودند نماز میت بخوانند. مستحبی که در هر کدام از تکبیرات، نمازگزار دست‌هایش را بالا بیاورد. اشکالی برخی از تکبیرات نرسد. این باشد. بعد از تنفسی، بحثش یک خرده این یک تیکه‌اش یک خرده سخت است. بعدش دیگر تمام می‌شود. دیگر خلاصه ساده. صلوات.